Trong dòng chảy lịch sử dân tộc Việt Nam, có những con người không đứng nơi tiền tuyến, không trực tiếp làm nên những chiến công hiển hách, nhưng cuộc đời và nhân cách của họ lại lặng lẽ nuôi dưỡng nên cả một thời đại. Bà Hoàng Thị Loan – thân mẫu của Hồ Chí Minh là một người như thế.
Cuộc đời âm thầm, giàu đức hy sinh của bà đã trở thành mạch nguồn nhân ái, góp phần hình thành nên nhân cách, tư tưởng và tấm lòng vĩ đại của vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc Việt Nam.
Sinh ra và lớn lên trên quê hương xứ Nghệ đầy nắng gió, bà Hoàng Thị Loan mang trong mình những phẩm chất truyền thống tiêu biểu của người phụ nữ Việt Nam: cần cù, nhẫn nại, thủy chung, son sắt, giàu đức hy sinh và chịu thương chịu khó. Theo chồng là Nguyễn Sinh Sắc vào kinh đô Huế đèn sách, bà một mình gánh vác mọi công việc gia đình trong hoàn cảnh nhiều thiếu thốn.
Những đêm dài bên khung cửi, dưới ánh đèn dầu leo lét, tiếng thoi đưa lặng lẽ không chỉ dệt nên tấm vải nuôi sống gia đình, mà còn dệt nên những giá trị đạo đức bền bỉ, thấm sâu vào tâm hồn các con. Hình ảnh người mẹ tảo tần, nhẫn nhịn ấy đã in đậm trong ký ức tuổi thơ của cậu bé Nguyễn Sinh Cung. Từ vòng tay yêu thương và sự hy sinh lặng lẽ của mẹ, cậu sớm học được lòng thương người, sự cảm thông sâu sắc với những phận đời lam lũ, đặc biệt là phụ nữ và những người lao động nghèo khổ.
Ngày 22 tháng Chạp năm Canh Tý (1901), giữa những ngày giáp Tết giá lạnh nơi kinh đô Huế, bà Hoàng Thị Loan trút hơi thở cuối cùng khi mới 33 tuổi. Thời điểm ấy, ông Nguyễn Sinh Sắc đang đi chấm thi ở Thanh Hoá, để lại Nguyễn Sinh Cung mới 11 tuổi và người em thơ yếu ớt bên người mẹ đã cạn kiệt sức lực vì lao lực và bệnh tật.
Nỗi đau mất mẹ sớm, trong cảnh nghèo khó và cô quạnh, đã trở thành một dấu lặng sâu sắc trong tâm hồn non trẻ của Nguyễn Sinh Cung. Chính biến cố ấy đã góp phần hun đúc nên ở Người một ý chí bền bỉ, một tấm lòng nhân ái sâu sắc và khát vọng mãnh liệt đấu tranh cho con người, cho những số phận bị áp bức, thiệt thòi.
Từ tình thương dành cho mẹ, Người sớm nhận ra rằng: muốn đất nước thật sự độc lập, thì con người phải được sống trong tự do và hạnh phúc; trong đó, phụ nữ, những người chịu nhiều bất công nhất trong xã hội phong kiến phải được tôn trọng, được học hành và được bình đẳng với nam giới.
Bởi vậy, tư tưởng Hồ Chí Minh về bình đẳng giới, giải phóng phụ nữ không phải là điều hình thành ngẫu nhiên, mà bắt nguồn sâu xa từ chính trải nghiệm sống, từ ký ức về người mẹ tảo tần. Người từng khẳng định:“Nước nhà độc lập mà dân không được hưởng hạnh phúc, tự do thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì.”
Với Người, phụ nữ không chỉ là hậu phương, mà là một lực lượng quan trọng của cách mạng, có đầy đủ trí tuệ, phẩm chất và năng lực để góp phần xây dựng đất nước. Niềm tin ấy được thể hiện sâu sắc qua lời khẳng định bất hủ:
“Non sông gấm vóc Việt Nam do phụ nữ ta, trẻ cũng như già, ra sức dệt thêu mà thêm tốt đẹp rực rỡ.”
Hôm nay, đứng trước Khu mộ bà Hoàng Thị Loan trên núi Động Tranh, nơi non xanh nước biếc hòa quyện cùng lòng người thành kính, mỗi chúng ta đều cảm nhận được sự linh thiêng và ấm áp. Con đường 266 bậc đá dẫn lên mộ bà không chỉ là lối đi, mà còn là hành trình trở về với cội nguồn. Hàng triệu lượt người từ mọi miền đất nước đã về đây thắp nén hương tri ân. Bởi lẽ, bà Hoàng Thị Loan không chỉ là người mẹ sinh thành và dưỡng dục Chủ tịch Hồ Chí Minh, mà còn là biểu tượng cao đẹp của người phụ nữ Việt Nam: hiếu thảo, thủy chung, nhân hậu, sống trọn đời vì gia đình và nghĩa tình quê hương.
Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng xúc động bày tỏ: “Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với cụ, người đã có công sinh thành và nuôi dưỡng Chủ tịch Hồ Chí Minh – người đã mang lại vinh quang cho dân tộc Việt Nam, người mà mọi thế hệ người Việt Nam mãi mãi ghi ơn.”
Bà Hoàng Thị Loan ra đi khi chưa kịp chứng kiến các con trưởng thành, nhưng bằng tình yêu thương vô bờ, bằng những câu hát ru và những tháng ngày nhọc nhằn bên khung cửi, bà đã để lại một di sản tinh thần cho quê hương, đất nước.
Nhân ngày giỗ của bà, để tưởng nhớ và tri ân công lao sinh thành, dưỡng dục Chủ tịch Hồ Chí Minh, hằng năm vào ngày 22 tháng Chạp, cán bộ, viên chức và người lao động Khu di tích Kim Liên tổ chức gói bánh chưng xanh dâng lên bàn thờ tại các di tích và tại phần mộ bà, góp phần giáo dục truyền thống đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.
Chúng ta thành kính tưởng nhớ không chỉ một người mẹ, mà là một biểu tượng của đức hy sinh và nhân ái. Cuộc đời bà tuy ngắn ngủi và lặng thầm, nhưng đã góp phần làm nên một Hồ Chí Minh vĩ đại, góp phần làm nên lịch sử vẻ vang của dân tộc Việt Nam./.
HOÀNG HUẾ
