Từ mái nhà tranh giản dị ở Hoàng Trù, những câu chuyện về tuổi thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn được kể lại mỗi ngày bằng tất cả sự chân thành của một người hướng dẫn viên. Ở nơi ấy, những giá trị lớn lao bắt đầu từ những điều bình dị nhất.
Nằm trong quần thể Khu di tích Kim Liên, di tích Hoàng Trù -quê ngoại của Chủ tịch Hồ Chí Minh là nơi Người cất tiếng khóc chào đời và gắn bó 5 năm tuổi thơ trong tình yêu thương sự dạy bảo của bố mẹ ,ông bà ngoại và dì An. Trong không gian rộng 3.500m², có ba ngôi nhà cùng nhiều kỷ vật thân thương gắn với tuổi thơ của Bác Hồ và biết bao câu chuyện cảm động về gia đình Người.
Là một hướng dẫn viên tại Khu di tích Kim Liên, công việc của tôi là kể lại những câu chuyện về Bác cho du khách. Nhưng ở Hoàng Trù, tôi không chỉ kể mà còn như được sống cùng những câu chuyện ấy. Mỗi ngày, khi bước chân qua cánh cổng, tôi luôn có cảm giác như bước vào một không gian khác, nơi nhịp sống chậm lại và mọi âm thanh dường như trở nên nhẹ hơn. Đó không chỉ là điểm khởi đầu của một ngày làm việc mà còn là hành trình trở về với những điều nguyên sơ trong cuộc đời của Bác. Mái nhà tranh ,vách đất, liếp nứa,hàng cau, … tất cả gợi lên một nếp sống giản dị mà ấm áp. Trong không gian ấy, nhiều du khách lặng đi không phải vì hiện vật mà bởi những câu chuyện về gia đình của Bác, những con người bình dị đã âm thầm nuôi dưỡng và hình thành nên một nhân cách vĩ đại.
Tôi thường bắt đầu câu chuyện bằng hình ảnh cậu bé Nguyễn Sinh Cung được sinh ra và lớn lên trong vòng tay yêu thương của ông bà ngoại. Ông ngoại của Bác, cụ Hoàng Xuân Đường, là một nhà nho sống giản dị, giàu lòng thương người, sống trọng nghĩa tình. Trong ngôi nhà năm gian lợp tranh, cụ vừa dạy học cho con em trong vùng, cụ Hoàng Đường còn là sớm nhận ra và bồi dưỡng tài năng của ông Nguyễn Sinh Sắc. Từ một cậu bé mồ côi, nghèo khó nhưng giàu ý chí học tập, ông được đón về nuôi dạy. Lớn lên vì mến tài trọng đức của cậu học trò cụ Hoàng Đường gả con gái là bà Hoàng Thị Loan cho ông, hình thành nên một gia đình giàu truyền thống đạo lý và hiếu học. Chính tại nơi đây, một môi trường gia phong nền nếp, hiếu học và giàu tình người đã được hình thành. Những bài học đầu đời không đến từ những lời răn dạy khô cứng, mà thấm dần qua cách sống, cách ứng xử của người lớn, để rồi lặng lẽ ảnh hưởng đến tâm hồn non trẻ của cậu bé Nguyễn Sinh Cung..
Trong những câu chuyện được kể lại, hình ảnh bà Hoàng Thị Loan luôn để lại nhiều xúc động. Ở gian nhà nhỏ, bên chiếc khung cửi, người mẹ ấy ngày ngày dệt vải, chăm lo cho gia đình trong điều kiện còn nhiều khó khăn. Tiếng thoi đưa không chỉ là âm thanh của lao động, mà còn là nhịp điệu của tình yêu thương và sự hy sinh. Những câu hát ru cất lên bên chiếc võng gai đã nuôi dưỡng tâm hồn cậu bé Nguyễn Sinh Cung bằng những giá trị giản dị mà sâu sắc: lòng nhân ái, tình yêu quê hương, về đạo lý làm người.
Có những buổi sáng sớm hay chiều về vắng khách, tôi đứng lặng giữa không gian ấy. Gió khẽ lay hàng cau, ánh sáng nhẹ phủ lên mái nhà tranh, mọi thứ yên bình đến mức có thể cảm nhận rõ sự tĩnh lặng. Trong khoảnh khắc đó, người ta dễ hình dung về những ngày tháng xưa cũ, khi một gia đình nhỏ sống trong điều kiện còn nhiều khó khăn, nhưng lại giàu tình cảm và nghĩa tình.
Bên cạnh tình cảm gia đình bên ngoại là dấu ấn sâu đậm của người cha Nguyễn Sinh Sắc. Mồ côi cha mẹ từ nhỏ, ông sớm trải qua cuộc sống lao động vất vả, song trong hoàn cảnh ấy lại hun đúc ý chí học tập bền bỉ. Những buổi chăn trâu, ông thường ghé bên hiên nhà thầy Vương Thúc Mậu để nghe thầy giảng và đi chăn trâu cắt cỏ lại mượn sách của bạn tự học thêm.Sau khi được cụ Hoàng Đường đón về nuôi ăn học cậu học trò ấy không phụ công lao dạy dỗ của thầy. Sau 10 năm đèn sách kỳ thi Hương Nghệ An vào năm 1894 ông đỗ Cử nhân tiếp tục vào Huế để thi Hộị. Bao năm miệt mài đèn sách đất Kinh kỳ đến năm 1901 khi ông thi đỗ Phó bảng là một dấu mốc đánh dấu thành quả của sự nỗ lực bền bỉ vượt lên hoàn cảnh khó khăn. Tuy nhiên, giá trị đáng trân trọng không chỉ nằm ở học vị mà còn ở hành trình vươn lên từ nghèo khó bằng ý chí và khát vọng học tập. Trong mỗi lần thuyết minh, tôi thường chia sẻ rằng, nếu ảnh hưởng của người mẹ của ông bà ngoại với Bác là lòng nhân hậu, đức hi sinh, là lối sống mộc mạc giản dị , thì người cha lại góp phần rèn giũa ý chí và bản lĩnh; sự kết hợp ấy đã tạo nên một con người vừa nhân hậu, vừa kiên cường của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Điều khiến tôi nhớ nhất không chỉ nằm ở những câu chuyện mình kể, mà những tình cảm và cảm xúc của du khách dành cho những câu chuyện ấy. Đặc biệt mỗi độ tháng Năm về kỷ niệm ngày sinh nhật Bác cảm xúc của du khách về đây dường như càng thêm sâu lắng. Giữa nắng gió miền Trung tôi vẫn say sưa kể chuyện, mỗi đoàn khách tôi lại chọn kể câu chuyện theo một cách riêng và mỗi câu chuyện tôi lại mang theo nhiều cảm xúc của chính lòng mình .Dù là ai, khi lắng nghe, họ đều chậm lại và lặng đi. Tôi vẫn nhớ hình ảnh một cụ già nghe kể chuyện rồi đứng thật lâu trước khung cửi, chiếc rương gỗ xưa của mẹ rồi giọng nghẹn: “Mẹ Bác khổ quá…mà cao đẹp quá!”. Câu nói giản dị ấy khiến tôi suy nghĩ rất nhiều. Có những em nhỏ, lúc đầu còn ồn ào, nhưng dần im lặng khi câu chuyện được kể ra. Có em hỏi: “Ngày xưa Bác mất mẹ từ nhỏ Bác có nhớ mẹ nhiều không?”, một câu hỏi hồn nhiên mà khiến tôi nghẹn lại. Từ những khoảnh khắc như vậy, tôi càng thấm thía rằng công việc của mình không chỉ là kể lại những câu chuyện lịch sử mà còn là giúp người nghe chạm đến những cảm xúc sâu lắng.
Công việc lặp lại mỗi ngày với những câu chuyện đã quen thuộc, nhưng trong tôi, cảm xúc chưa bao giờ cũ. Có khi tôi dừng lại lâu hơn ở câu chuyện về bà Hoàng Thị Loan, nghĩ về những hy sinh thầm lặng; có lúc lại chú ý đến nếp sống nền nếp của cụ Hoàng Đường, hay ý chí bền bỉ của ông Nguyễn Sinh Sắc. Cũng có những khoảnh khắc tôi không nói gì, chỉ đứng yên giữa không gian ấy để cảm nhận sự bình dị và yên ả. Qua những trải nghiệm đó, tôi dần nhận ra rằng những giá trị lớn lao thường được nuôi dưỡng từ những điều rất đỗi giản dị.
Tôi vẫn thường nói với du khách nếu Làng Sen là nơi nuôi dưỡng chí lớn, thì Hoàng Trù là nơi nuôi dưỡng tâm hồn của Bác. Ở đây không có những dấu mốc lịch sử hào hùng, mà hiện diện bằng tình thân, lời ru, những bữa cơm đạm bạc và cả những tháng ngày gian khó. Với tôi, mỗi câu chuyện được kể không chỉ giúp du khách hiểu thêm về tuổi thơ của Bác Hồ, mà còn gợi mở, lan tỏa những giá trị bền vững như đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tình cảm gia đình, đức hy sinh và lối sống nghĩa tình.
Giữa nhịp sống hiện đại ngày nay, khi mọi thứ dường như trôi đi rất nhanh, Hoàng Trù vẫn giữ cho mình một sự yên tĩnh riêng. Chính vì thế du khách khi đến Hoàng Trù để được chứng kiến nơi lãnh tụ kính yêu của dân tộc cất tiếng khóc chào đời. Để tìm về một không gian tĩnh lặng, được đứng lâu hơn trước mái nhà tranh, lặng đi trước khung cửi, hay đơn giản là đi chậm lại trong khu vườn nhỏ. Có lẽ, chính không gian ấy khiến mỗi chuyến đi trở thành một trải nghiệm khác, nơi người ta không chỉ tiếp nhận thông tin, mà còn tự mình cảm nhận, suy ngẫm và nhìn lại những điều tưởng chừng quen thuộc trong cuộc sống.
Có thể nói, giá trị của Hoàng Trù hôm nay không chỉ nằm ở việc lưu giữ những dấu tích của quá khứ mà nơi đây còn đang âm thầm nuôi dưỡng những giá trị tốt đẹp cho hiện tại. Từ không gian bình dị này, những bài học về đạo đức, về nhân cách và tình yêu quê hương vẫn tiếp tục được trao truyền, nhẹ nhàng nhưng sâu sắc. Chính từ những điều giản dị ấy, một nhân cách lớn đã được hình thành, và cũng từ đó, những giá trị ấy tiếp tục lan toả theo cách rất tự nhiên.
Còn tôi, là một người kể chuyện nơi đây, chỉ mong mỗi lần cất lời đều đủ chân thành. Để khi rời Hoàng Trù, mỗi người không chỉ nhớ về một địa danh, mà còn giữ lại cho mình một cảm xúc, một suy nghĩ… như một điều gì đó còn đọng lại rất lâu sau chuyến đi.
KIM THANH
