ANH HÙNG LÝ TỰ TRỌNG QUA BÀI VIẾT CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH

    Anh hùng Lý Tự Trọng (1914 – 1931). (Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam)

     Trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam, nhiều tấm gương thanh niên đã trở thành biểu tượng sáng ngời về tinh thần yêu nước, dũng cảm, vì nhân dân quên mình, vì nhân dân đấu tranh… trong đó có anh hùng Lý Tự Trọng – “Đoàn viên đầu tiên của Đoàn Thanh niên Cộng sản nước ta, cũng là người cộng sản đã oanh liệt đấu tranh đến hơi thở cuối cùng cho Đảng, cho sự nghiệp cách mạng” [1].

     Năm 1964, nhân kỷ niệm ngày thành lập Đoàn, với bút tích Chiến Sĩ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết bài Thanh niên anh hùng Lý Tử Trọng, đăng báo Nhân dân, số 3649, ra ngày 26/3/1964.

     Báo Nhân dân, số 3649, ra ngày 26/3/1964, đăng bài viết Thanh niên anh hùng Lý Tử Trọng (Lý Tự Trọng) của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

     Bản thảo bài viết hiện đang được lưu giữ tại Kho cơ sở Bảo tàng Hồ Chí Minh, gồm 3 trang viết tay, khái quát khá đầy đủ và sinh động về cuộc đời, sự nghiệp của người anh hùng trẻ tuổi. Bài biết đánh giá cao sự cống hiến, hy sinh oanh liệt vì Tổ quốc, vì nhân dân của anh hùng Lý Tự Trọng; đồng thời, thể hiện tình cảm yêu mến của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với người học trò. Bên cạnh đó, bài viết còn đính chính một số thông tin mà nhiều sách, báo đã viết không đúng về nhân vật lịch sử này.

Bài viết Thanh niên anh hùng Lý Tự Trọng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, năm 1964. (Nguồn: Bảo tàng Hồ Chí Minh).

     Theo bài viết, anh Lý Tự Trọng sinh năm 1914 tại bản Mạy, tỉnh Nakhon Phanom thuộc miền Đông Bắc Xiêm (Thái Lan ngày nay), tên thật là Lê Văn Trọng. Anh sinh ra trong một gia đình có truyền thống cách mạng, quê ở làng Việt Xuyên, xã Thạch Minh, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh, vì phải tránh sự khủng bố của đế quốc nên di tản sang đất Xiêm.

     Năm 1925, Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên được thành lập tại Quảng Châu, Trung Quốc. Hội đã quyết định bồi dưỡng một nhóm trẻ em làm hạt nhân cho phong trào nhi đồng cách mạng. Lý Tự Trọng là một trong số những thiếu niên Việt kiều ở Xiêm được chọn sang Trung Quốc đào tạo. Đến Quảng Châu, những thiếu niên này được tổ chức vào nhóm Thiếu niên tiền phong Việt Nam; đồng thời, được động chí Nguyễn Ái Quốc (lúc đó có tên là Lý Thụy) đổi sang họ Lý để giới thiệu vào học tại Trường Tiểu học thuộc Trường Đại học Tôn Trung Sơn, Lê Văn Trọng đổi tên thành Lý Tự Trọng, còn có biệt danh “Trọng con”.

     Dựa vào những hình ảnh tư liệu, đặc biệt là bức ảnh Lý Tự Trọng cùng một số thanh niên Việt Nam viếng mộ liệt sĩ Phạm Hồng Thái tại nghĩa trang Hoàng Hoa Cương năm 1928, có thể thấy, Lý Tự Trọng có: “vóc người thấp nhỏ, nhưng cứng cáp” [2] đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã miêu tả.

     Lý Tự Trọng (dấu đỏ) cùng Hội viên Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên viếng mộ liệt sỹ Phạm Hồng Thái tại Công viên Hoàng Hoa Cương, tỉnh Quảng Châu, Trung Quốc, năm 1925.( Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam).

     Nói về tư chất cá nhân của Lý Tự Trọng, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận xét: “Em Trọng thông minh, vui tính, siêng học, siêng làm” [3]. Trí tuệ thông minh, đức tính chăm học, chăm làm đã được thể hiện rõ trong quá trình học tập cũng như hoạt động cách mạng của Lý Tự Trọng. Dù tuổi đời còn rất trẻ, song ở nhiệm vụ công tác nào, Lý tự Trọng cũng xử trí mau lẹ, cố gắng vượt qua khó khăn, thử thách và “không hề bị bắt ở Quảng Châu” [4].

     Khoảng giữa năm 1929, trước sự phát triển của cách mạng, Lý Tự Trọng đã gấp rút trở về nước hoạt động với bí danh Nguyễn Huy và xin làm công nhân nhặt than ở cảng Sài Gòn. Năm 1930, “Hội nghị Trung ương lần thứ nhất của Đảng quyết định tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản. Lúc đó đồng chí Trọng 16 tuổi, là người vào Đoàn đầu tiên và cũng là người đầu tiên được giao nhiệm vụ tuyên truyền và tổ chức cho Đoàn” [5].

     Như vậy, năm 16 tuổi, Lý Tự Trọng đã chính thức trở thành người đoàn viên của Đoàn Thanh niên Cộng sản nước ta, đồng thời cũng được giao nhiều trọng trách to lớn. Ngoài công tác tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản, Lý Tự Trọng còn nhận nhiệm vụ rất quan trọng là làm giao liên cho Xứ ủy Nam Kỳ với Trung ương, lúc bầy giờ cũng đóng ở Sài Gòn – Chợ Lớn. Bên cạnh đó, Lý Tự Trọng còn giữ liên lạc giữa các chi bộ trong Thành ủy Sài Gòn. Đặc biệt, anh còn được Trung ương tin tưởng giao nhiệm vụ bắt mối liên lạc giữa các đảng bạn đến Sài Gòn để liên lạc với Đảng ta… Theo đánh giá của Chủ tịch Hồ Chí Minh, mặc dù phải hoạt động trong hoàn cảnh bí mật, vừa phụ trách việc giao thông liên lạc cho Đảng, vừa tuyên truyền tổ chức cho Đoàn, lại vừa phải lao động để tự nuôi mình nhưng Lý Tự Trọng luôn vui vẻ nhận nhiệm vụ và làm tốt mọi việc.

     Ngày 8/2/1931, trong cuộc diễn thuyết nhân kỷ niệm 1 năm khởi nghĩa Yên Bái, Lý Tự Trọng đã bắn chết tên “chó săn Tây” [6] (tức mật thám Pháp Lơgơrăng) để bảo vệ cán bộ diễn thuyết và anh đã bị bắt.

     Thực dân Pháp đã dùng những đòn tra tấn vô cùng man rợ để Lý Tự Trọng phải khai báo ra những manh mối, những thông tin bí mật của Đảng, của cách mạng. Lúc ấy, chỉ cần anh sa sút tinh thần 1 giây, 1 phút cũng khiến biết bao đồng chí hy sinh và để lại những hậu quả khôn lường  cho cách mạng. Tuy nhiên “… đồng chí Trọng chết đi sống lại nhưng không khai một lời mà chỉ hô những khẩu hiệu cách mạng. Để chúng khỏi tra tấn mãi, đồng chí Trọng cắn cho lưỡi sưng phù lên” [7]. Qua những dòng miêu tả ngắn gọn, súc tích, chúng ta càng cảm phục, ngưỡng mộ tinh thần bất khuất, kiên trung, hy sinh quên mình vì nước vì dân của người đoàn viên đầu tiên Lý Tự Trọng.

     Sau khi dùng rất nhiều thủ đoạn nhưng vẫn không moi được tin tức nào từ Lý Tự Trọng, ngày 21/11/1931, “người thanh niên anh hùng 17 tuổi, bị lũ thực dân Pháp đưa lên máy chém” [8]. Trước tòa án đế quốc, Lý Tự Trọng đã biến vành móng ngựa thành diễn đàn đấu tranh vạch mặt bọn thống trị, kêu gọi nhân dân anh dũng đứng lên giải phóng dân tộc. Sự ra đi của Lý Tự Trọng để lại niềm tiếc thương vô hạn cho đồng chí, đồng bào; là sự tổn thất vô cùng lớn lao cho cách mạng. Để tỏ lòng thương tiếc anh, các chiến sĩ trong ngục đã tuyệt thực và hô vang khẩu hiệu chống Pháp.

     Cuộc đời của anh hùng Lý Tự Trọng tuy ngắn ngủi nhưng lý tưởng cách mạng của anh mãi mãi trường tồn, không chỉ thổi bùng lên ngọn lửa yêu nước và truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân ta mà còn luôn rực sáng trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước ngày nay. Đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Đồng chí Lý Tự Trọng đã nêu gương chân chính cách mạng cho chúng ta noi theo” [9]. Tấm gương của anh đã trở thành bất tử, đó là tấm gương của người chiến sĩ cách mạng với bản lĩnh chính trị và tinh thần thép, đã chiến đấu đến hơi thở cuối cùng vì lý tưởng cao đẹp.

     Do điều kiện lịch sử nên những tư liệu về Lý Tự Trọng không nhiều. Vì vậy, bản thảo bài viết Thanh niên anh hùng Lý Tự Trọng của Chủ tịch Hồ Chí Minh thực sự là một tài liệu rất giá trị về người đoàn viên đầu tiên của nước ta. Nhân dịp kỷ niệm 94 năm ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (26/3/1931 – 26/3/2025), thông qua bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chúng ta cùng ôn lại cuộc đời và sự nghiệp vẻ vang của người đoàn viên đầu tiên – anh hùng Lý Tự Trọng để tiếp tục noi gương và tiếp bước tinh thần anh trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc./.

Chú giải:

[1]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 15, tr.76. [2, 3]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, tập 14, tr.268. [4, 5]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, tập 14, tr.269. [6, 7, 8, 9]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, tập 14, tr.270.

VƯƠNG NGA