Ngày 03/3 hằng năm là Ngày truyền thống Bộ đội Biên phòng Việt Nam – dấu mốc lịch sử gắn liền với sự ra đời của lực lượng Công an nhân dân vũ trang, tiền thân của Bộ đội Biên phòng ngày nay. Ngay từ những ngày đầu thành lập, lực lượng đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp quan tâm, rèn luyện và chỉ đạo, đặt nền tảng tư tưởng cho nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia. Truyền thống vẻ vang ấy đã và đang được các thế hệ Bộ đội Biên phòng kế thừa, phát huy trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
1. Sự ra đời của lực lượng công an nhân dân vũ trang – tiền thân của Bộ đội biên phòng
Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đặc biệt là chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, miền Bắc nước ta bước vào thời kỳ hòa bình, xây dựng chủ nghĩa xã hội, đồng thời phải đối mặt với nhiều thách thức lớn về quốc phòng – an ninh. Trong bối cảnh đất nước tạm thời bị chia cắt, các thế lực thù địch gia tăng hoạt động xâm nhập, phá hoại từ bên ngoài vào nội địa, yêu cầu đặt ra là phải nhanh chóng xây dựng một lực lượng vũ trang chuyên trách, đủ sức quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia, giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội.
Xuất phát từ yêu cầu đó, ngày 19/11/1958, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa II đã ban hành Nghị quyết số 58/NQ-TW, xác định rõ nhiệm vụ xây dựng lực lượng bảo vệ nội địa và biên giới. Nghị quyết nêu rõ mục tiêu: “Trấn áp mọi hoạt động phá hoại của bọn phản cách mạng trong nước và bọn phản cách mạng ngoài nước xâm nhập phá hoại nước ta; bảo vệ an ninh biên giới, giới tuyến và nội địa” [1]. Đây là cơ sở chính trị quan trọng, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng trong việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia ngay từ những năm đầu xây dựng chế độ mới.
Thực hiện chủ trương của Đảng, ngày 03/3/1959, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Nghị định số 100/TTg, chính thức thành lập lực lượng Công an nhân dân vũ trang. Nghị định quy định: “Thống nhất các đơn vị vũ trang đang làm nhiệm vụ bảo vệ biên giới, giới tuyến và nội địa thành một lực lượng vũ trang chuyên trách, lấy tên là Công an nhân dân vũ trang” [2]. Đây là mốc son lịch sử, đánh dấu sự ra đời của lực lượng vũ trang chuyên trách làm nhiệm vụ biên phòng, tiền thân trực tiếp của Bộ đội Biên phòng Việt Nam ngày nay.
Việc xác lập ngày 03/3/1959 làm Ngày truyền thống của Bộ đội Biên phòng không chỉ mang ý nghĩa ghi nhận một sự kiện hành chính, mà còn khẳng định bước phát triển quan trọng trong tư duy tổ chức lực lượng bảo vệ biên cương Tổ quốc. Từ đây, công tác quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia được thực hiện một cách thống nhất, tập trung, có tổ chức chặt chẽ, đáp ứng yêu cầu bảo vệ đất nước trong tình hình mới.
2. Chủ tịch Hồ Chí Minh – Người rèn luyện, chỉ đạo và đặt nền tảng tinh thần cho lực lượng biên phòng
Ngay từ khi lực lượng Công an nhân dân vũ trang ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành sự quan tâm đặc biệt, trực tiếp chỉ đạo, giáo dục và rèn luyện lực lượng cả về chính trị, tư tưởng, đạo đức và tác phong công tác. Sự quan tâm đó thể hiện sâu sắc tư tưởng nhất quán của Người về xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân vững mạnh, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và nhân dân.
Tại bài nói chuyện tại buổi lễ tuyên dương các đơn vị phòng không và hải quân ngày 7/8/1964, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp đến dự và căn dặn cán bộ, chiến sĩ nhiều nội dung quan trọng. Người nhấn mạnh: “Các đơn vị bộ đội, công an nhân dân vũ trang, dân quân tự vệ và các địa phương cần rút kinh nghiệm để sửa chữa khuyết điểm, phát huy ưu điểm. Các chú phải tiếp tục đẩy mạnh mọi mặt công tác và luôn luôn nâng cao cảnh giác, sẵn sàng chiến đấu bảo vệ Tổ quốc” [3]. Những lời dạy đó đã trở thành kim chỉ nam cho quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của lực lượng Biên phòng trong suốt hơn sáu thập kỷ qua.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác biên phòng không chỉ dừng lại ở yêu cầu bảo vệ biên giới bằng sức mạnh vũ trang, mà còn nhấn mạnh vai trò của nhân dân trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Người khẳng định: “Dễ mười lần không dân cũng chịu, khó trăn lần dân liệu cũng xong” [4]. Quan điểm này đã trở thành nền tảng tư tưởng quan trọng, hình thành phương châm hoạt động đặc trưng của Bộ đội Biên phòng: dựa vào dân, gắn bó với dân, xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc nơi biên cương.
Dưới sự chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, lực lượng Công an nhân dân vũ trang được xây dựng theo phương châm “vừa chiến đấu, vừa xây dựng”, “vừa bảo vệ biên giới, vừa tham gia xây dựng cơ sở chính trị ở địa phương”. Người chiến sĩ Biên phòng không chỉ là người cầm súng canh giữ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc, mà còn là người cán bộ tuyên truyền, vận động quần chúng, giúp dân phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội ở vùng biên giới, hải đảo.
Có thể khẳng định rằng, Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là người đặt nền móng vững chắc cho bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và truyền thống vẻ vang của Bộ đội Biên phòng Việt Nam – một lực lượng vũ trang mang đậm tính nhân văn, gắn bó máu thịt với nhân dân, trung thành tuyệt đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc.
- Giá trị truyền thống và vai trò của bộ đội biên phòng trong sự nghiệp bảo vệ biên cương Tổ quốc
Trải qua 67 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, Bộ đội Biên phòng Việt Nam đã không ngừng lớn mạnh, khẳng định vai trò là lực lượng nòng cốt, chuyên trách trong quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia. Trong mọi hoàn cảnh, cán bộ, chiến sĩ Biên phòng luôn phát huy truyền thống anh dũng, kiên cường, vượt qua mọi khó khăn, gian khổ để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.
Một trong những giá trị truyền thống nổi bật của Bộ đội Biên phòng là mối quan hệ gắn bó mật thiết với nhân dân vùng biên giới. Thực tiễn cho thấy, ở đâu có Bộ đội Biên phòng, ở đó phong trào quần chúng bảo vệ biên giới được củng cố và phát triển. Thông qua các hoạt động giúp dân xóa đói giảm nghèo, chăm sóc sức khỏe, giáo dục, xây dựng nông thôn mới, lực lượng Biên phòng đã góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào các dân tộc, đồng thời củng cố vững chắc “thế trận biên phòng toàn dân”.
Ý nghĩa và vai trò của Bộ đội Biên phòng tiếp tục được Nhà nước khẳng định bằng các văn bản pháp lý quan trọng. Ngày 22/02/1989, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 16/HĐBT, xác định lấy ngày 03/3 hằng năm làm Ngày Biên phòng toàn dân, nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân trong sự nghiệp bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia [5]. Tiếp đó, Luật Biên giới quốc gia năm 2003 chính thức quy định: “Ngày 03 tháng 3 hằng năm là Ngày Biên phòng toàn dân” [6].
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và tình hình an ninh khu vực, thế giới có nhiều diễn biến phức tạp, nhiệm vụ bảo vệ biên giới quốc gia đặt ra những yêu cầu mới, cao hơn. Việc tiếp tục phát huy truyền thống vẻ vang, thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh và không ngừng nâng cao chất lượng tổng hợp, sức chiến đấu của Bộ đội Biên phòng có ý nghĩa quyết định đối với sự nghiệp bảo vệ vững chắc chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ quốc gia.
Ngày 03/3 – Ngày truyền thống Bộ đội Biên phòng không chỉ là dịp ôn lại lịch sử hào hùng, tri ân các thế hệ cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh, cống hiến cho Tổ quốc, mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc về trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân trong sự nghiệp giữ gìn biên cương thiêng liêng của đất nước trong thời kỳ mới.
Chú thích:
[1]. Đảng Cộng sản Việt Nam (1958), Nghị quyết số 58/NQ-TW ngày 19/11/1958, Văn kiện Đảng Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật. [2]. Chính phủ (1959), Nghị định số 100/TTg ngày 03/3/1959. [3]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia – Sự Thật, Hà Nội, 2011, tập 14, tr.367 [4]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, sđd, tập 15, tr.280 [5]. Hội đồng Bộ trưởng (1989), Quyết định số 16/HĐBT ngày 22/02/1989. [6]. Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam (2003), Luật Biên giới quốc gia.
VƯƠNG NGA
