LỄ THƯỢNG NGUYÊN TẠI ĐỀN LÀNG SEN – NÉT ĐẸP VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG TRÊN QUÊ HƯƠNG BÁC HỒ

     Hằng năm, vào ngày 15 tháng 2 âm lịch, tại Đền Làng Sen, xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An (nay là xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An), nhân dân địa phương long trọng tổ chức lễ tế trong không khí trang nghiêm, ấm áp và đậm đà bản sắc quê hương. Đây không chỉ là một nghi lễ tín ngưỡng dân gian mà còn là một sự kiện văn hóa tiêu biểu, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của cộng đồng dân cư, đồng thời là điểm nhấn đặc sắc trong tổng thể các hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di sản tại quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh.

     Theo các tư liệu lịch sử, Đền Làng Sen được xây dựng vào năm Mậu Thìn (1882) bằng công sức và sự chung tay đóng góp của nhân dân trong làng. Ngôi đền được lập nên để thờ một vị thần họ Trần – người có công lao to lớn trong việc bảo vệ, che chở và giúp đỡ cộng đồng dân cư địa phương. Trải qua nhiều triều đại phong kiến, đền đã nhiều lần được ban sắc phong, ghi nhận vị trí quan trọng trong đời sống tâm linh và tín ngưỡng của người dân nơi đây. Mỗi lần trùng tu, tôn tạo đều thể hiện sự trân trọng, gìn giữ của các thế hệ đối với một di tích thiêng liêng, gắn bó mật thiết với lịch sử và đời sống văn hóa của làng quê.

     Ngày nay, dưới sự phối hợp quản lý của Khu di tích Kim Liên, Đền Làng Sen không chỉ được bảo tồn về mặt kiến trúc mà còn được chú trọng gìn giữ các giá trị văn hóa phi vật thể gắn liền với di tích. Các nghi thức tế lễ truyền thống được phục dựng, duy trì một cách bài bản, khoa học, đảm bảo tính nguyên gốc và phù hợp với thuần phong mỹ tục của địa phương.

     Lễ tế Đền Làng Sen, còn gọi là lễ Thượng Nguyên, là một trong những lễ hội truyền thống tiêu biểu của vùng quê xứ Nghệ. Ngay từ sáng sớm ngày lễ chính, đông đảo nhân dân địa phương cùng du khách thập phương đã tề tựu về đền trong không khí thành kính, trang nghiêm. Khói hương trầm lan tỏa, tiếng trống, tiếng chiêng vang lên tạo nên một không gian linh thiêng, gợi nhắc về cội nguồn và truyền thống tốt đẹp của cha ông.

     Phần lễ được tổ chức với đầy đủ các nghi thức cổ truyền như: dâng hương, dâng lễ vật, đọc chúc văn, tế lễ theo đúng trình tự nghi lễ địa phương. Đội tế gồm những người cao niên, am hiểu phong tục, thực hiện các động tác tế một cách chuẩn mực, nhịp nhàng. Mỗi nghi thức đều mang ý nghĩa sâu sắc, thể hiện lòng biết ơn đối với các bậc tiền nhân đã có công dựng làng, giữ nước, đồng thời cầu mong cho quốc thái dân an, mùa màng bội thu, đời sống nhân dân ấm no, hạnh phúc.

     Không gian lễ hội không chỉ dừng lại ở sự trang nghiêm của phần lễ mà còn mở rộng sang phần hội với nhiều hoạt động giao lưu cộng đồng mang đậm tính nhân văn. Sau khi kết thúc nghi lễ, bà con nhân dân quây quần bên nhau, cùng trò chuyện, chia sẻ những câu chuyện đời thường trong không khí rộn ràng, ấm áp. Những bữa cơm giản dị nhưng chan chứa nghĩa tình được chuẩn bị chu đáo, trở thành dịp để gắn kết các thế hệ trong gia đình và cộng đồng, góp phần giữ gìn và phát huy truyền thống đoàn kết, tương thân tương ái – một nét đẹp văn hóa lâu đời của người dân xứ Nghệ.

     Đền Làng Sen còn gắn liền với những dấu ấn đặc biệt của gia đình Chủ tịch Hồ Chí Minh. Sinh thời, thân phụ của Người – cụ Nguyễn Sinh Sắc cùng các con là bà Nguyễn Thị Thanh và ông Nguyễn Sinh Khiêm đã nhiều lần tham gia đóng góp công sức, cúng tiến đồ tế khí nhằm tôn tạo, gìn giữ ngôi đền. Những hành động ấy không chỉ thể hiện sự gắn bó mật thiết giữa gia đình Bác với quê hương mà còn góp phần làm phong phú thêm giá trị lịch sử – văn hóa của di tích.

     Đặc biệt, ngày 9/12/1961, trong lần thứ hai về thăm quê hương, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến thăm Đền Làng Sen, gặp gỡ và nói chuyện thân mật với cán bộ, nhân dân địa phương. Sự kiện này đã trở thành một dấu mốc quan trọng, góp phần khẳng định ý nghĩa lịch sử, giá trị tinh thần sâu sắc của di tích trong lòng nhân dân cả nước.

     Trong những năm gần đây, công tác tổ chức lễ tế tại Đền Làng Sen ngày càng được thực hiện nền nếp, khoa học và hiệu quả. Khu di tích Kim Liên đã chủ động phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương trong việc xây dựng kế hoạch tổ chức, hướng dẫn thực hiện nghi lễ đúng quy định, đảm bảo trang nghiêm, an toàn, tiết kiệm. Đồng thời, các biện pháp tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội, hạn chế các biểu hiện mê tín dị đoan cũng được chú trọng triển khai.

     Bên cạnh đó, công tác giới thiệu, quảng bá giá trị lịch sử – văn hóa của Đền Làng Sen và lễ Thượng Nguyên được đẩy mạnh thông qua nhiều hình thức phong phú như: tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng, tổ chức các hoạt động trải nghiệm, giáo dục truyền thống cho học sinh, sinh viên. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ về ý nghĩa của việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc.

     Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, lễ Thượng Nguyên tại Đền Làng Sen còn là điểm dừng chân hấp dẫn trong hành trình tham quan, tìm hiểu quê hương Nghệ An của du khách trong và ngoài nước. Khi về với Khu di tích Kim Liên – quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh, du khách không chỉ được tham quan các địa điểm lịch sử mà còn có cơ hội hòa mình vào không gian văn hóa truyền thống sống động, nơi những giá trị văn hóa được gìn giữ và tiếp nối qua nhiều thế hệ.

     Khép lại lễ tế, dư âm của một mùa lễ hội vẫn còn đọng lại sâu sắc trong lòng mỗi người tham dự. Đó không chỉ là cảm xúc thiêng liêng hướng về cội nguồn mà còn là niềm tự hào về truyền thống văn hóa tốt đẹp của quê hương. Với vai trò là đơn vị phối hợp quản lý, Khu di tích Kim Liên tiếp tục khẳng định trách nhiệm trong việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, để mỗi mùa lễ hội không chỉ là dịp tri ân tiền nhân mà còn là hành trình lan tỏa những giá trị nhân văn sâu sắc đến với cộng đồng hôm nay và các thế hệ mai sau.

VƯƠNG NGA