KHU MỘ BÀ HOÀNG THỊ LOAN 40 NĂM GÌN GIỮ VÀ LAN TỎA DI SẢN VĂN HÓA TÂM LINH

Trên núi Động Tranh thuộc dãy Đại huệ, hướng về núi Hồng, sông Lam có một nơi thiêng liêng đã đi vào tâm khảm của triệu triệu người dân Việt Nam, đó là Khu mộ bà Hoàng Thị Loan, Thân mẫu kính yêu của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Từ ngày khánh thành công trình vào 16/5/1985 đến nay, đã tròn 40 năm – một hành trình lặng thầm mà sâu sắc, vừa là dòng chảy của nghĩa tình dân tộc, vừa là biểu tượng của sự tri ân, tôn vinh và phát huy giá trị văn hóa – lịch sử của đất nước.

Khi đất nước thống nhất, lòng dân yên ổn, việc xây dựng Khu mộ bà Hoàng Thị Loan được tỉnh Nghệ Tĩnh (nay là Nghệ An và Hà Tĩnh) xác định là một công trình có ý nghĩa chính trị, văn hóa sâu sắc. Năm 1984, công trình được khởi công. Chỉ một năm sau, vào ngày 16 tháng 5 năm 1985, công trình được hoàn thành, trở thành nơi hội tụ tình cảm thiêng liêng của nhân dân cả nước đối với người mẹ đã sinh thành, dưỡng dục nên vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc, đó là Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu.

Từ một điểm mộ đơn sơ, qua 40 năm, nơi đây đã trở thành quần thể văn hóa tâm linh tiêu biểu, không chỉ bởi cảnh quan đồi núi hữu tình, mà quan trọng hơn là bởi ý nghĩa tinh thần và đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Hàng năm, Khu mộ đón hàng trăm ngàn lượt du khách trong và ngoài nước đến thăm viếng, tưởng niệm. Không ít trong số ấy là các đoàn học sinh, sinh viên, cán bộ, chiến sĩ, cựu chiến binh, đồng bào trong nước, những đoàn khách quốc tế, kiều bào, người dân xa quê… Họ đến đây không chỉ để thắp nén hương tưởng nhớ mà còn để lắng mình trong một không gian thiêng liêng của lòng tri ân và biết ơn.

Không gian khu mộ đã được mở rộng và quy hoạch lại vào năm 2010 với diện tích 48,2 ha, bao gồm cả phần mộ của bà Hoàng Thị Loan, cụ Hà Thị Hy (bà nội Bác Hồ), ông Nguyễn Sinh Xin (em trai Bác). Bên cạnh là Công viên Đại Huệ, hệ thống hồ cảnh quan, các tuyến tham quan, đường dạo bộ uốn quanh các sườn đồi rợp bóng thông xanh. Đặc biệt, Thác Chín Tầng – công trình kiến trúc mở hiện đại, do doanh nghiệp xã hội hóa xây dựng – hoàn thành đúng dịp kỷ niệm 135 năm ngày sinh Bác Hồ, tháng 5 năm 2025, là điểm nhấn đầy cảm xúc, biểu tượng của lòng thành kính với thân mẫu Người.

Trong 40 năm qua, công tác quản lý, bảo vệ, bảo tồn và phát huy giá trị của khu mộ luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước, của tỉnh Nghệ An và các tầng lớp nhân dân. Không chỉ bảo vệ nguyên vẹn các hạng mục gốc, Khu di tích còn từng bước đưa vào sử dụng các thiết bị, phương pháp hiện đại như: camera giám sát, đèn chiếu sáng tự động, hệ thống phòng cháy chữa cháy, hệ thống phun tưới ẩm tự động… Tất cả tạo nên một hệ thống bảo vệ an toàn và hiệu quả, trong khi vẫn giữ được sự nguyên sơ và tĩnh tại vốn có của không gian núi rừng Động Tranh. Đặc biệt, công tác bảo quản phần mộ và cảnh quan môi trường được chú trọng từng chi tiết: từ lan can đá, tam cấp, bia đá trắng – vốn rất dễ mọc rêu và xuống cấp theo thời gian – đều được chăm sóc bằng các biện pháp kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, giữa bảo quản thường xuyên và tu bổ định kỳ. Việc giữ gìn từng hòn đá, từng gốc cây, từng lối đi cũng chính là giữ gìn lòng tôn kính của cả dân tộc. Song hành với đó, hoạt động tuyên truyền, giáo dục truyền thống được triển khai hiệu quả. Ngoài thuyết minh tại điểm, Khu mộ còn có phòng trưng bày truyền thống, lưu giữ nhiều hình ảnh, tài liệu, hiện vật về thân mẫu và gia đình Bác. Các chương trình như trồng cây đầu xuân, lễ dâng bánh chưng xanh, hoạt động trải nghiệm cho học sinh, sinh viên, kết nối lễ nghi tâm linh với hành trình “về nguồn”, tạo nên chiều sâu văn hóa – lịch sử.

Trong tâm thức người dân, khu mộ bà Hoàng Thị Loan không chỉ là nơi tưởng niệm, mà còn là chốn gửi gắm niềm tin. Vào mỗi dịp lễ, Tết, hoặc trước những sự kiện quan trọng của đời mình, nhiều người dân vẫn trở về nơi đây, lặng lẽ dâng nén hương, gửi gắm ước nguyện bình an, hạnh phúc. Có thể nói, trong 40 năm qua, khu mộ đã trở thành địa chỉ đỏ, một điểm đến văn hóa – tâm linh không thể thiếu trong hành trình tìm về cội nguồn của mỗi người Việt Nam.

Nhờ sự kết hợp giữa đầu tư công và xã hội hóa, khuôn viên khu mộ ngày càng khang trang, tiện nghi hơn mà vẫn giữ được bản sắc riêng biệt. Những khu vườn cây, ao cá, những con đường lát đá quanh co dưới tán thông, dòng nước róc rách nơi Thác Chín Tầng… đã trở thành điểm đến lý tưởng cho du khách trong nước và quốc tế, vừa để thưởng ngoạn, vừa để cảm nhận chiều sâu văn hóa tâm linh của dân tộc.

Kỷ niệm 40 năm là dịp để nhìn lại chặng đường đã qua và mở ra hướng phát triển mới. Việc tiếp tục nâng tầm lễ giỗ bà Hoàng Thị Loan thành sự kiện văn hóa cấp tỉnh và hướng tới cấp quốc gia là cần thiết. Đồng thời, cần đẩy mạnh các sáng kiến bảo tồn di sản; đầu tư thêm cho hạ tầng dịch vụ văn hóa – du lịch; quy hoạch, phân khu rõ ràng giữa vùng dân cư và không gian di tích; xây dựng lộ trình tham quan hợp lý gắn với công tác tuyên truyền, giữ gìn thuần phong mỹ tục. Bên cạnh đó, việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ chuyên môn, nâng cao trình độ, phẩm chất, năng lực của đội ngũ làm công tác bảo tồn là yếu tố then chốt để giữ gìn và lan tỏa giá trị quần thể khu mộ một cách bền vững và nhân văn.

40 năm một quãng đường không dài so với chiều sâu của lịch sử, nhưng đủ để minh chứng rằng Khu mộ bà Hoàng Thị Loan đã thực sự trở thành biểu tượng của đạo lý, lòng biết ơn và niềm tự hào dân tộc. Công trình không chỉ là nơi tưởng niệm thân mẫu Chủ tịch Hồ Chí Minh, mà còn là trung tâm văn hóa tâm linh, nơi giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch – kinh tế – xã hội của địa phương.

Khu mộ bà Hoàng Thị Loan giữa rừng núi Động Tranh linh thiêng sẽ mãi là điểm tựa tinh thần, lan tỏa đạo lý dân tộc, tiếp sức cho hành trình xây dựng đất nước hôm nay và mai sau./.

                                                                                                                   BT