HOẠT ĐỘNG CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH Ở TRUNG QUỐC NHỮNG NĂM 1938 – 1940

      Năm 1930, tại Hồng Kông, Nguyễn Ái Quốc đã sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Sau đó, Người sang Liên Xô học tập. Tháng 10-1938, Nguyễn Ái Quốc rời Liên Xô đến Trung Quốc. Một cán bộ cao cấp trong quân đội của Đảng Cộng sản Trung Quốc phụ trách văn phòng Bát Lộ Quân đóng ở Lan Châu thời gian này nhận được lệnh đón một cán bộ quan trọng của Quốc tế Cộng sản tới đây, chuẩn bị cho đồng chí đó một chứng minh thư Trung Quốc với tên Hồ Quang, cấp bậc thiếu tá. Người cán bộ đó chính là Nguyễn Ái Quốc. Đây thực sự không chỉ là một bước đi chiến lược mà còn thể hiện sự kiên định trong con đường cách mạng của Người. Sự chuyển mình này cho thấy tầm nhìn xa trông rộng của Người, khi mà tình hình chính trị thế giới đang diễn biến phức tạp, và việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ các phong trào cách mạng khác là rất cần thiết.

     Người trở lại Trung Quốc lần này trong bối cảnh: Đảng Cộng sản Trung Quốc lập lại Mặt trận thống nhất, hợp tác với Quốc dân Đảng để cùng chống Nhật. Do đó, Hồng quân Trung Quốc đổi tên là Bát Lộ quân và Tân tứ quân. Lúc bấy giờ, Vũ Hán, Quảng Châu bị chiếm đóng, tình hình miền Bắc Hồ Nam càng ngày càng phức tạp. Quảng Tây (vùng đất tiếp giáp với Việt Nam) trở thành đường giao thông quan trọng liên lạc giữa Hoa Đông, Hoa Nam, Tây Nam cho đến Hồng Kông và hải ngoại. Thời kỳ này, sự hợp tác giữa các lực lượng cách mạng là điều vô cùng quan trọng. Việc Người lựa chọn trở thành một phần của bối cảnh này cho thấy sự nhạy bén và khả năng thích ứng của Người trong việc tìm kiếm đồng minh, cũng như khẳng định vai trò của Việt Nam trong cuộc chiến chống thực dân và phát xít.

     Hạ tuần tháng 11/1938, Chu Ân Lai chỉ thị cho Lý Khắc Nông thiết lập văn phòng Bát Lộ Quân Quế Lâm để Đảng Cộng sản Trung Quốc có một tổ chức đại diện công khai và là hạt nhân lãnh đạo ở phương Nam. Đây là điều kiện thuận lợi để Hồ Quang tìm hiểu tình hình Quảng Tây và Việt Nam, tranh thủ thời cơ sớm về nước lãnh đạo cách mạng. Đây không chỉ là một bước đi chiến lược cho Đảng Cộng sản Trung Quốc mà còn mở ra cơ hội cho Hồ Chí Minh. Đây là khoảng thời gian quan trọng, khi Người có thể quan sát và học hỏi từ những kinh nghiệm của các đồng chí Trung Quốc, từ đó áp dụng vào thực tiễn cách mạng ở Việt Nam.

     Với sự sắp xếp của Đảng Cộng sản Trung Quốc, tháng 12/1938, Người đến Quế Lâm và được bố trí làm việc tại văn phòng Bát Lộ Quân. Lúc này, Người chỉ tiếp xúc riêng với Chu Ân Lai, Diệp Kiếm Anh, Lý Khắc Nông. Lấy Quế Lâm làm trung tâm, Người chọn văn phòng Bát Lộ Quân làm cơ sở hoạt động cách mạng. Mọi công việc ở đây đều được tiến hành bí mật, không chỉ thể hiện tính chất của cuộc cách mạng mà còn cho thấy sự cẩn trọng và tính toán kỹ lưỡng của Bác. Người hiểu rằng, trong bối cảnh khó khăn như vậy, mỗi bước đi đều cần phải được cân nhắc kỹ lưỡng để tránh những rủi ro không đáng có.

     Trong bài viết của mình, Người có kể về giai đoạn hoạt động này: “Thế là tôi học được một ít kinh nghiệm xây dựng Đảng khi ở Liên Xô, kinh nghiệm đấu tranh chống chủ nghĩa tư bản khi ở Pháp, kinh nghiệm chống thực dân và phong kiến khi ở Trung Quốc. Trong lúc đó, các đồng chí Trung Quốc ra sức giúp tôi chắp liên lạc với trong nước ta”. Những trải nghiệm mà Người thu thập được từ các nền văn hóa và cuộc chiến khác nhau không chỉ làm giàu thêm kiến thức mà còn củng cố thêm quyết tâm của Người trong việc thực hiện mục tiêu giải phóng dân tộc. Đây là minh chứng cho việc học hỏi không ngừng, một phẩm chất quý báu của một nhà lãnh đạo.

     Khi Đến Quế Lâm, Người ở thôn Lộ Mạc – một trạm vận chuyển của văn phòng Bát Lộ Quân (Quế Lâm) và làm việc tại Phòng Cứu vong. Cơ quan này có nhiệm vụ giáo dục chính trị, văn hoá. Hồ Quang là uỷ viên bảo vệ sức khoẻ kiêm uỷ viên phụ trách tờ báo tường. bác đã đảm nhận nhiều vai trò khác nhau trong một tổ chức không chỉ cho thấy sự đa năng của Người mà còn thể hiện tinh thần trách nhiệm cao. Hồ Chí Minh không chỉ là một nhà lãnh đạo mà còn là một người thầy, người hướng dẫn, luôn sẵn sàng chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm với đồng chí.

     Ở văn phòng Bát Lộ Quân, mọi người đều không biết lai lịch của Người. Có đồng chí hỏi đùa Người rằng: “đồng chí là người ở đâu?”. Người trả lời: “Tổ tông thì ở đảo Hải Nam, còn thực tế là sống ở nước ngoài”. “Tại sao lại lấy tên là Hồ Quang?”. “Tôi có râu, lại trọc đầu nên gọi là Hồ Quang” (Chữ “Hồ” đọc theo tiếng Bắc Kinh có nghĩa là râu, chữ “Quang” đọc theo tiếng Bắc Kinh có nghĩa là trọc). Câu chuyện về tên gọi của Người không chỉ mang tính hài hước mà còn thể hiện sự khiêm tốn và khả năng tự tạo cho mình một hình ảnh gần gũi, dễ tiếp cận. Điều này cho thấy sự tinh tế trong cách mà Người giao tiếp và kết nối với những người xung quanh.

     Công việc chủ yếu của Người là viết tờ ‘Sinh hoạt tiểu báo”. Đây là tờ báo nội bộ của cơ quan văn phòng. Các bài đều được viết trên giấy kẻ ô vuông, sau đó đóng thành tập. Người tự vẽ bìa, vừa viết bài, có lúc làm thơ theo lối cổ của Trung Quốc. Người thường xuyên viết bài cho tờ báo này, rất đúng hạn, với tác phong làm việc rất cẩn thận. Tờ “Sinh hoạt tiểu báo” cứ 10 ngày ra một kỳ. Việc viết báo không chỉ là một cách để truyền đạt thông tin mà còn là một phương tiện để Hồ Chí Minh thể hiện quan điểm và tư tưởng của mình. Qua từng bài viết, Người không chỉ giáo dục mà còn khơi dậy tinh thần yêu nước trong lòng đồng chí, tạo động lực cho những người đang chiến đấu vì lý tưởng tự do.

     Ngoài công việc chung, Người thường ngồi đánh máy trong phòng. Người nghiên cứu thời cuộc, phân tích tình hình, ghi chép những điều tâm đắc khi đọc “Bàn về đánh lâu dài” của Mao Trạch Đông, các văn kiện, các báo như Tân Hoa nhật báo, Cứu Vong nhật báo v.v… Người còn đánh máy các bài để gửi về nước. Sự chăm chỉ và cống hiến của Hồ Chí Minh trong việc nghiên cứu và phân tích tình hình không chỉ giúp Người nắm bắt được bối cảnh mà còn giúp xây dựng những chiến lược phù hợp cho cuộc cách mạng Việt Nam. Đây là minh chứng cho tinh thần làm việc không mệt mỏi của Người, luôn hướng tới mục tiêu cao cả.

     Tháng 6/1939, với danh nghĩa là nhân viên điện đài của văn phòng Bát Lộ Quân Quế Lâm và do Chu Ân Lai giới thiệu, Người tham gia vào lớp huấn luyện du kích Nam Nhạc – Hành Dương – tỉnh Hồ Nam khoá II. Đến lớp huấn luyện du kích Nam Nhạc, Người được phân công làm Bí thư một chi bộ Đảng Cộng sản Trung Quốc và phụ trách nghe Đài Phát thanh của Trung Quốc và nước ngoài để nắm tình hình kịp thời. Việc trở thành Bí thư chi bộ không chỉ là một vinh dự mà còn là một trách nhiệm lớn lao. Hồ Chí Minh đã thể hiện khả năng lãnh đạo và tổ chức của mình ngay từ những ngày đầu, khẳng định vai trò của mình trong phong trào cách mạng.

     Trong cuốn Vừa đi đường, vừa kể chuyện có viết: “Bác được bầu là Bí thư chi bộ, kiêm việc nghe đài phát thanh lấy tin tức quốc tế làm tài liệu huấn luyện thời sự cho đơn vị. Cả hai công việc đều mới lạ, nhưng cũng đều thú vị. Trong chi bộ thì tướng có, binh có; trai có, gái có; tiếng nói đông, tây, nam, bắc đều có”. Câu nói này thể hiện sự đa dạng và phong phú của lực lượng cách mạng. Hồ Chí Minh không chỉ là một nhà lãnh đạo mà còn là một người kết nối, tạo ra sự đồng lòng giữa các thành phần khác nhau trong xã hội, từ đó xây dựng một phong trào mạnh mẽ hơn.

     Cùng với việc nghiên cứu chiến lược, chiến thuật của quân đội Trung Quốc trong chiến tranh du kích chống Nhật, Người còn tận dụng thời cơ tìm hiểu và tổng kết một cách toàn diện những kinh nghiệm về mặt trận dân tộc thống nhất chống Nhật của Đảng Cộng sản Trung Quốc, Việc nghiên cứu chiến lược không chỉ giúp Hồ Chí Minh có cái nhìn sâu sắc về cuộc chiến mà còn giúp Người chuẩn bị cho những kế hoạch tương lai tại Việt Nam. Sự khéo léo trong việc học hỏi từ các phong trào khác là một trong những điểm mạnh của Người.

     Tháng 7/1939, ký tên là Nguyễn Ái Quốc, Người gửi báo cáo tới Quốc tế Cộng sản “Những ý kiến về mặt trận dân chủ” yêu cầu Đảng phải vạch mặt bọn phản động tờ rốt kít. Văn kiện đó được chuyển về cho Đảng Cộng sản Việt Nam, kịp thời chuyển hướng sách lược đấu tranh, đặt cơ sở cho việc thành lập mặt trận Việt Minh. Việc gửi báo cáo này cho thấy sự nhạy bén của Hồ Chí Minh trong việc nhận diện kẻ thù và định hướng cho cuộc đấu tranh. Đây là một bước đi quan trọng, không chỉ cho Đảng Cộng sản Việt Nam mà còn cho toàn bộ phong trào cách mạng.

     Cuối năm 1939, trên đường Hồ Quang từ Quế Lâm đi Trùng Khánh để gặp Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đã dừng lại Quý Dương. Sau đó, Người còn qua lại Quý Dương nhiều lần, mỗi lần đến Người đều ở trên gác của văn phòng Bát Lộ Quân Quý Dương. Người luôn mang theo một chiếc máy chữ và ngồi trong phòng đánh máy cả ngày. Hình ảnh Hồ Chí Minh miệt mài bên chiếc máy chữ không chỉ thể hiện tinh thần làm việc nghiêm túc mà còn cho thấy sự tận tụy của Người đối với sự nghiệp cách mạng. Mỗi chữ viết ra đều chứa đựng tâm huyết và khát khao giải phóng dân tộc.

     Đầu năm 1940, Hồ Quang từ Quý Dương đi Trùng Khánh, đồng chí Chu Ân Lai đã tiếp Người và bố trí Người ở tại văn phòng Bát Lộ Quân tại thôn Hồng Nham (Cục Phương Nam của Đảng Cộng sản Trung Quốc cũng đặt tại đây). Việc được bố trí tại một vị trí quan trọng như vậy không chỉ thể hiện sự tín nhiệm của Chu Ân Lai mà còn khẳng định vai trò của Hồ Chí Minh trong việc xây dựng các mối quan hệ quốc tế và củng cố phong trào cách mạng.

     Tháng 2/1940, được sự giúp đỡ của Đảng Cộng sản Trung Quốc, Người đến Côn Minh, chắp liên lạc với Ban Hải ngoại của Đảng Cộng sản Đông Dương. Không lâu sau, Người đã gặp đồng chí Vũ Anh (lãnh đạo Ban Hải ngoại của Đảng Cộng sản Đông Dương). Đồng chí Vũ Anh đã đưa Người đến cơ quan bí mật của Đảng bộ Hải ngoại Đảng Cộng sản Đông Dương để gặp đồng chí Phùng Chí Kiên và đồng chí Hoàng Văn Hoan. Sự gặp gỡ này không chỉ mang tính chất cá nhân mà còn là bước khởi đầu cho những kế hoạch lớn hơn trong việc kết nối các phong trào cách mạng trong khu vực. Hồ Chí Minh đã khéo léo xây dựng mối liên hệ với các đồng chí, từ đó tạo ra một mạng lưới hỗ trợ vững chắc cho cuộc đấu tranh.

     Sau mấy tháng Người công tác ở Ban Hải ngoại của Đảng Cộng sản Đông Dương tại Côn Minh, khoảng tháng 10/1940, Người lại qua Quý Dương để trở về Quế Lâm và tiếp tục làm việc tại văn phòng Bát Lộ Quân Quế Lâm. Quá trình di chuyển và làm việc không ngừng nghỉ của Hồ Chí Minh cho thấy sự quyết tâm và nỗ lực không ngừng của Người trong việc tìm kiếm giải pháp cho cuộc khủng hoảng dân tộc. Mỗi lần trở về là một lần Người mang theo những bài học và kinh nghiệm quý giá.

     Tháng 10/1940, đồng chí Hoàng Văn Hoan đến Quế Lâm và thường bí mật đến gặp Người ở văn phòng Bát Lộ Quân, báo cáo với Người và xin tiếp chỉ thị của Người về các hoạt động. Vấn đề trước tiên là hoạt động dưới danh nghĩa nào? Người chủ trương lấy danh nghĩa Việt Nam Độc lập Đồng minh Hội (gọi tắt là Việt Minh). Đây không chỉ là một quyết định chiến lược mà còn là một bước đi quan trọng trong việc tập hợp lực lượng cách mạng. Hồ Chí Minh đã thể hiện khả năng lãnh đạo và tầm nhìn xa khi lựa chọn một tên gọi có sức mạnh và ý nghĩa.

     Năm 1940, cao trào chống phát xít Nhật, thực dân Pháp không ngừng phát triển ở Việt Nam. Vùng gần biên giới Trung Quốc, nhân dân Việt Nam rầm rộ khởi nghĩa. Người chủ trương đoàn kết các dân tộc để đấu tranh, nhằm giải phóng dân tộc, giành độc lập tự do. Ở Quế Lâm, Người đã nỗ lực không mệt mỏi vì công việc. Sự phát triển của cao trào kháng chiến là minh chứng cho sự đúng đắn trong chiến lược của Hồ Chí Minh. Người đã khéo léo kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, đưa ra những chỉ đạo sát thực với tình hình để động viên tinh thần của nhân dân.

     Hạ tuần tháng 12, Hồ Quang cùng với Đặng Văn Cáp, Nguyễn Văn Lộc, Đỗ Đăng Trình đến Tĩnh Tây. Người lập tức cử đồng chí Vũ Anh về Việt Nam, chọn một địa điểm gần biên giới Việt – Trung ở tỉnh Cao Bằng để dùng làm nơi đóng cơ quan bí mật của Đảng. Việc chọn địa điểm đóng trụ sở bí mật ở Cao Bằng không chỉ thể hiện sự nhạy bén trong chiến lược mà còn cho thấy tầm nhìn xa của Hồ Chí Minh trong việc xây dựng căn cứ địa cho cuộc cách mạng.

     Cuối tháng 12/1940, tổ chức Uỷ ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam được chính thức thành lập ở Tĩnh Tây. Ngày 28-1-1941 (mùng 2 Tết Tân Tỵ), Nguyễn Ái Quốc qua cột mốc 108 trên biên giới Việt – Trung trở về Tổ quốc sau gần 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước. Người lựa Cao Bằng làm nơi chỉ đạo cách mạng. Sự trở về của Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ đánh dấu một bước ngoặt trong cuộc đời của Người mà còn mở ra một chương mới cho lịch sử dân tộc Việt Nam. Người đã trở về với một tâm thế mới, mang theo những kinh nghiệm quý báu từ cuộc sống và hoạt động cách mạng ở nước ngoài.

Ngọc Nguyên