GIỖ TỔ HÙNG VƯƠNG – GIÁ TRỊ CỘI NGUỒN TRONG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Giỗ Tổ Hùng Vương là một trong những tín ngưỡng tiêu biểu, có vị trí đặc biệt trong đời sống tinh thần của dân tộc Việt Nam. Không chỉ là ngày lễ mang ý nghĩa tâm linh, Giỗ Tổ Hùng Vương còn là biểu tượng sâu sắc của ý thức cội nguồn, tinh thần đại đoàn kết và lòng yêu nước của Nhân dân ta. Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đã trở thành sợi dây kết nối các thế hệ người Việt, khẳng định truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ người trồng cây”.

Trong thời đại Hồ Chí Minh, Giỗ Tổ Hùng Vương không chỉ được bảo tồn như một giá trị văn hóa truyền thống mà còn được Người nâng tầm thành biểu tượng chính trị – tinh thần, gắn với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước. Việc nghiên cứu Giỗ Tổ Hùng Vương trong mối liên hệ với tư tưởng Hồ Chí Minh góp phần làm rõ giá trị lịch sử, văn hóa và ý nghĩa thời đại của tín ngưỡng này trong tiến trình cách mạng Việt Nam.

Giỗ Tổ Hùng Vương – Cội nguồn lịch sử và giá trị văn hóa dân tộc

Theo truyền thuyết và thư tịch cổ, các Vua Hùng là những người đã đặt nền móng cho Nhà nước Văn Lang – nhà nước đầu tiên trong lịch sử Việt Nam. Dù mang đậm yếu tố huyền sử, thời đại Hùng Vương vẫn phản ánh quá trình hình thành cộng đồng cư dân Việt cổ, đánh dấu bước chuyển quan trọng từ xã hội nguyên thủy sang xã hội có tổ chức nhà nước sơ khai.

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương hình thành và phát triển cùng lịch sử dân tộc, thể hiện ý thức tôn vinh tổ tiên chung của cộng đồng người Việt. Không giống như việc thờ cúng các nhân vật lịch sử đơn lẻ, Giỗ Tổ Hùng Vương mang tính bao trùm, đại diện cho toàn thể quốc dân, thể hiện quan niệm “con Rồng cháu Tiên” và ý thức cộng đồng sâu sắc.

Giá trị nổi bật của Giỗ Tổ Hùng Vương thể hiện ở ba phương diện cơ bản: giá trị lịch sử – ghi nhớ công lao dựng nước của tổ tiên, khẳng định quá trình hình thành quốc gia – dân tộc Việt Nam; giá trị văn hóa – tâm linh – thể hiện tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, một nét đặc trưng của văn hóa Việt Nam; giá trị xã hội – gắn kết cộng đồng, bồi đắp tinh thần đoàn kết, cố kết dân tộc.

Chính những giá trị đó đã tạo nền tảng để Giỗ Tổ Hùng Vương được tiếp nối, bảo tồn và phát huy trong các thời kỳ lịch sử, đặc biệt là trong thời đại Hồ Chí Minh.

Chủ tịch Hồ Chí Minh với việc kế thừa, phát huy và nâng tầm Giỗ Tổ Hùng Vương

Trong thời đại Hồ Chí Minh, Giỗ Tổ Hùng Vương không chỉ được bảo tồn như một giá trị văn hóa truyền thống mà còn được nâng tầm thành biểu tượng chính trị – tinh thần, gắn với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước. Việc nghiên cứu Giỗ Tổ Hùng Vương trong mối liên hệ với tư tưởng Hồ Chí Minh góp phần làm rõ giá trị lịch sử, văn hóa và ý nghĩa thời đại của tín ngưỡng này trong tiến trình cách mạng Việt Nam.

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đặc biệt coi trọng các giá trị truyền thống của dân tộc, trong đó có tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. Với tầm nhìn chiến lược, Người không xem truyền thống chỉ là di sản của quá khứ, mà là nguồn lực tinh thần to lớn phục vụ sự nghiệp cách mạng.

Năm 1945, sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trương khôi phục và tổ chức Giỗ Tổ Hùng Vương trong điều kiện đất nước còn vô cùng khó khăn. Điều này cho thấy Người sớm nhận thức sâu sắc vai trò của Giỗ Tổ Hùng Vương trong việc củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, khơi dậy tinh thần yêu nước và ý thức độc lập, tự chủ.

Đặc biệt, trong lần về thăm Đền Hùng ngày 19 tháng 9 năm 1954, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại lời căn dặn nổi bất hủ: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Câu nói tuy ngắn gọn nhưng hàm chứa tư tưởng sâu sắc: kế thừa truyền thống dựng nước của cha ông gắn liền với trách nhiệm giữ nước của các thế hệ hôm nay. Đây là sự kết hợp hài hòa giữa lịch sử – hiện tại – tương lai, giữa truyền thống và nhiệm vụ cách mạng.

Giỗ Tổ Hùng Vương trong tư tưởng đại đoàn kết dân tộc và giá trị thời đại

Một trong những nội dung cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh là đại đoàn kết dân tộc. Người luôn tìm cách khơi dậy những điểm tương đồng, những giá trị chung để gắn kết toàn dân. Giỗ Tổ Hùng Vương chính là biểu tượng tiêu biểu cho tinh thần đó.

Theo Hồ Chí Minh, việc tưởng nhớ các Vua Hùng không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là cơ sở tinh thần để củng cố niềm tin và sự đồng thuận xã hội. Người khẳng định rằng, dù ở bất kỳ giai tầng, tôn giáo hay vùng miền nào, mọi người Việt Nam đều có chung một cội nguồn. Ý thức đó trở thành nền tảng vững chắc cho khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, Hồ Chí Minh đã “hiện đại hóa” Giỗ Tổ Hùng Vương, biến một tín ngưỡng dân gian thành một giá trị chính trị – văn hóa mang tầm quốc gia (Nguyễn Đình Đầu, 2010). Thông qua đó, truyền thống được đặt vào dòng chảy của cách mạng, phục vụ mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, Giỗ Tổ Hùng Vương tiếp tục khẳng định giá trị bền vững của mình. Không chỉ là ngày lễ truyền thống, đây còn là dịp giáo dục lịch sử, bồi dưỡng lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc cho các thế hệ trẻ. Tư tưởng Hồ Chí Minh về Giỗ Tổ Hùng Vương vẫn giữ nguyên tính thời sự. Việc “giữ nước” ngày nay không chỉ là bảo vệ chủ quyền lãnh thổ mà còn là giữ gìn bản sắc văn hóa, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện.

Năm 2012, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là sự ghi nhận quốc tế đối với giá trị văn hóa – tinh thần độc đáo của dân tộc Việt Nam, đồng thời khẳng định tầm vóc thời đại của Giỗ Tổ Hùng Vương trong bối cảnh toàn cầu.

Giỗ Tổ Hùng Vương là kết tinh của lịch sử, văn hóa và tâm linh dân tộc Việt Nam. Dưới góc nhìn tư tưởng Hồ Chí Minh, Giỗ Tổ Hùng Vương không chỉ là hoạt động tưởng niệm quá khứ mà còn là nguồn sức mạnh tinh thần to lớn cho hiện tại và tương lai. Việc kế thừa, phát huy và nâng tầm giá trị ấy theo tinh thần Hồ Chí Minh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bồi đắp sức mạnh nội sinh của đất nước trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.

Tài liệu tham khảo

Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 9, tr.59
Đinh Gia Khánh (chủ biên) (2002), Văn hóa dân gian Việt Nam, Nxb. Khoa học xã hội.
Nguyễn Đình Đầu (2010), Cội nguồn dân tộc và tín ngưỡng thờ Hùng Vương, Nxb. Văn hóa – Thông tin.
UNESCO (2012), Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương – Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

VƯƠNG NGA – NGUYỄN OANH

Xem thêm: