DẤU CHÂN BÁC HỒ TRÊN ĐẤT THÁI LAN VÀ MẠCH NGUỒN HƯU NGHỊ VIỆT NAM- THÁI LAN

Sau chuyến thăm chính thức Vương quốc Thái Lan của Tổng Bí thư Tô Lâm, quan hệ Việt Nam- Thái Lan tiếp tục được nhìn nhận trong một chiều sâu rộng hơn. Đó không chỉ là quan hệ giữa hai quốc gia láng giềng trong ASEAN, không chỉ là hợp tác chính trị, kinh tế, thương mại, đầu tư hay kết nối khu vực, mà còn là sự tiếp nối của một dòng chảy lịch sử đã được bồi đắp bằng tình nghĩa nhân dân, bằng sự đồng cảm giữa những con người cùng khát vọng độc lập, tự do và phát triển.

Trong dòng chảy ấy, những năm tháng Chủ tịch Hồ Chí Minh hoạt động cách mạng tại Xiêm, tức Thái Lan ngày nay, giai đoạn 1928–1930, là một dấu mốc đặc biệt. Đó là quãng thời gian không dài, nhưng có ý nghĩa quan trọng trong hành trình chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho cách mạng Việt Nam. Trên đất Thái Lan, Nguyễn Ái Quốc đã sống giữa kiều bào, gây dựng cơ sở cách mạng, truyền bá tinh thần yêu nước, rèn luyện đội ngũ cán bộ và góp phần vào quá trình dẫn tới sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930.

Xiêm trong hành trình cứu nước của Nguyễn Ái Quốc

Những năm cuối thập niên 1920, phong trào cách mạng Việt Nam đứng trước yêu cầu cấp bách phải tìm được đường lối đúng đắn và tổ chức thống nhất. Trước đó, nhiều phong trào yêu nước đã nổ ra, từ Cần Vương, Văn Thân đến hoạt động của các sĩ phu yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh. Tất cả đều thể hiện khí phách quật cường của dân tộc, nhưng chưa tìm được con đường giải phóng dân tộc triệt để.

Sau nhiều năm bôn ba qua nhiều châu lục, Nguyễn Ái Quốc tiếp cận chủ nghĩa Marx – Lenin và nhận ra con đường giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng giai cấp, độc lập dân tộc gắn với chủ nghĩa xã hội. Từ giữa thập niên 1920, tại Quảng Châu, Người trực tiếp đào tạo, huấn luyện nhiều thanh niên yêu nước Việt Nam, chuẩn bị đội ngũ cán bộ cho cách mạng. Tuy nhiên, sau cuộc đàn áp của chính quyền Tưởng Giới Thạch năm 1927, nhiều cơ sở cách mạng ở Trung Quốc bị phá vỡ. Trong bối cảnh ấy, việc lựa chọn Xiêm làm địa bàn hoạt động là một quyết định có tính chiến lược.

Xiêm khi ấy có cộng đồng người Việt sinh sống khá đông, nhất là ở vùng Đông Bắc, nơi thuận lợi cho việc liên lạc với Lào và Việt Nam qua khu vực sông Mekong. Đây cũng là địa bàn rộng, xa trung tâm quyền lực, thuận tiện hơn cho hoạt động bí mật và tránh sự theo dõi của mật thám Pháp. Theo các tư liệu được nghiên cứu trong Bác Hồ ở Thái Lan, từ tháng 7 năm 1928, Nguyễn Ái Quốc đã đến Xiêm và hoạt động tại nhiều địa phương như Phichit, Udon Thani, Sakon Nakhon, Nong Khai. Những địa danh ấy về sau trở thành những điểm mốc trong ký ức lịch sử của cộng đồng người Việt tại Thái Lan.

Nguyễn Ái Quốc không đến Xiêm chỉ để lánh nạn hay tạm trú. Người đến đây với một chương trình hành động rõ ràng: khảo sát tình hình kiều bào, gây dựng cơ sở, tổ chức quần chúng, truyền bá tư tưởng cách mạng, chuẩn bị lực lượng cho phong trào giải phóng dân tộc. Trong báo cáo gửi Quốc tế Cộng sản ngày 18 tháng 2 năm 1930, Người cho biết đã đến Xiêm từ tháng 7 năm 1928, đi qua nhiều vùng có người Việt sinh sống, tìm hiểu đời sống của họ và nắm tình hình tổ chức trong cộng đồng. Người nhận thấy người Việt tại Xiêm có khoảng từ 10.000 đến 15.000 người, phần lớn sống bằng lao động nông nghiệp, buôn bán nhỏ hoặc làm thuê.

Trong cộng đồng ấy, Nguyễn Ái Quốc nhận diện nhiều nhóm người khác nhau: những người nghèo từ miền Trung sang kiếm sống, những người Công giáo từng rời quê hương vì biến động xã hội, những cựu thành viên hoặc hậu duệ của các phong trào yêu nước trước đó. Sự đa dạng ấy vừa là thuận lợi, vừa là thách thức. Thuận lợi vì trong lòng kiều bào vẫn có tình yêu nước, nỗi nhớ quê hương và ý thức về thân phận dân mất nước. Thách thức vì họ sống phân tán, điều kiện kinh tế khó khăn, nhận thức chính trị chưa đồng đều.

Nguyễn Ái Quốc đã chọn cách tiếp cận rất gần gũi: không áp đặt, không hô hào suông, mà đi vào đời sống, thuyết phục và cảm hóa. Với bí danh Thầu Chín, Người sống như một người lao động bình thường giữa bà con. Người cùng ăn, cùng ở, cùng làm việc, cùng chia sẻ những lo toan của người Việt xa xứ. Chính sự giản dị ấy giúp Người tạo được niềm tin. Từ niềm tin, Người truyền đạt tư tưởng yêu nước, ý thức tổ chức và trách nhiệm với dân tộc.

Một điểm đặc biệt trong hoạt động của Nguyễn Ái Quốc tại Xiêm là Người luôn nhấn mạnh kiều bào phải tôn trọng luật pháp, phong tục, tập quán của nước sở tại, sống hòa thuận với nhân dân Thái Lan, không làm điều gì phương hại đến tình cảm giữa hai dân tộc. Người hiểu rằng phong trào cách mạng Việt Nam trên đất Thái chỉ có thể tồn tại nếu cộng đồng người Việt được người dân địa phương tin cậy. Tư tưởng ấy đặt nền tảng rất sớm cho quan hệ hữu nghị nhân dân Việt Nam – Thái Lan.

Người nhóm lửa cách mạng giữa cộng đồng kiều bào

Các hồi ức của những người từng hoạt động với Nguyễn Ái Quốc tại Xiêm cho thấy Người là một nhà tổ chức đặc biệt. Người am hiểu lý luận cách mạng, có khả năng phân tích tình hình chính trị quốc tế, nhưng đồng thời rất giỏi nói chuyện với quần chúng bằng ngôn ngữ giản dị, dễ hiểu. Ở Udon Thani, Sakon Nakhon và nhiều địa phương khác, Thầu Chín thường trò chuyện với kiều bào về đủ mọi chuyện: từ sinh kế, đạo đức, cách cư xử hằng ngày đến tình hình Việt Nam, Đông Dương và thế giới.

Người giải thích cho bà con hiểu vì sao Việt Nam mất nước, vì sao người dân phải sống trong cảnh nghèo khổ, vì sao muốn cứu nước thì không thể chỉ dựa vào lòng căm giận tự phát mà cần có tổ chức, có đường lối, có kỷ luật. Người cũng chỉ ra rằng Xiêm, dù không bị biến thành thuộc địa trực tiếp như Việt Nam, vẫn chịu sức ép của các thế lực đế quốc trong khu vực. Cách giải thích ấy giúp kiều bào nhận ra sự gần gũi giữa thân phận của các dân tộc phương Đông trước chủ nghĩa thực dân, đồng thời bồi đắp tinh thần đoàn kết với nhân dân Thái Lan.

Nguyễn Ái Quốc sử dụng nhiều hình thức phong phú để vận động quần chúng. Người không chỉ diễn thuyết hay tổ chức học tập chính trị, mà còn dùng văn hóa như một phương tiện thức tỉnh lòng yêu nước. Tại Sakon Nakhon, Người từng viết, đạo diễn và tham gia diễn các vở kịch ngắn về lịch sử Việt Nam, kể lại những tấm gương anh hùng chống ngoại xâm, phê phán mê tín và khuyến khích lối sống tiến bộ. Bằng sân khấu, thơ ca, âm nhạc và những câu chuyện đời thường, Người làm cho lý tưởng cách mạng trở nên gần gũi, có cảm xúc và có sức lan tỏa.

Hình ảnh Nguyễn Ái Quốc ở Xiêm còn là hình ảnh của một người sống kỷ luật, bền bỉ và gương mẫu. Theo lời kể của các đồng chí từng sống cùng Người, Thầu Chín thường dậy sớm tập thể dục, trao đổi tin tức, phân tích thời cuộc, ban ngày lao động hoặc đi cơ sở, buổi tối học tập lý luận và bàn công việc. Trong điều kiện hoạt động bí mật, thiếu thốn, bị mật thám theo dõi, nếp sống ấy là một sự rèn luyện nghiêm khắc, đồng thời là bài học trực tiếp cho những người xung quanh.

Có những chuyến đi dài giữa các tỉnh vùng Đông Bắc Thái Lan, Người cùng đồng chí đi bộ hàng chục cây số. Ban đầu chưa quen đi chân đất, chân Người bị phồng rộp, chảy máu, nhưng Người không để người khác mang vác thay. Về sau, các hồi ức kể rằng Người có thể đi bộ từ Udon Thani đến Sawang Daen Din, quãng đường khoảng 71 km, trong một ngày. Chi tiết ấy cho thấy phẩm chất lãnh đạo bằng nêu gương: Người không yêu cầu đồng chí chịu gian khổ trong khi mình đứng ngoài gian khổ.

Sự nghiêm khắc của Nguyễn Ái Quốc đi liền với lòng nhân ái. Người phê bình đồng chí bằng cách khiến họ tự nhận ra khuyết điểm, chứ không làm họ tổn thương. Khi có người bệnh nặng, Người lo lắng, túc trực, thúc giục tìm mọi cách chữa trị, thậm chí tự tay giặt quần áo dính máu, thay đồ cho người bệnh. Trong điều kiện xa quê, thiếu thốn thuốc men, sự chăm sóc ấy khiến những người đi theo cách mạng hiểu rằng lý tưởng lớn không tách rời tình thương cụ thể; độc lập cho dân tộc bắt đầu từ sự trân trọng từng con người.

Từ Xiêm, Nguyễn Ái Quốc không chỉ gây dựng cơ sở tại chỗ mà còn theo dõi sát tình hình cách mạng trong nước. Năm 1929, phong trào cộng sản Việt Nam xuất hiện ba tổ chức riêng rẽ. Sự phân tán ấy đặt ra yêu cầu cấp bách phải thống nhất lực lượng. Từ địa bàn hoạt động ở Xiêm, Nguyễn Ái Quốc được Quốc tế Cộng sản giao nhiệm vụ đến Hồng Kông để thống nhất các tổ chức cộng sản. Ngày 3 tháng 2 năm 1930, dưới sự chủ trì của Người, Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập. Nhìn từ mạch vận động đó, thời gian hoạt động ở Thái Lan là một chặng chuẩn bị quan trọng cho bước ngoặt của cách mạng Việt Nam.

Từ nghĩa tình lịch sử đến tương lai hợp tác Việt Nam- Thái Lan

Khi nhìn lại dấu chân Hồ Chí Minh trên đất Thái Lan hôm nay, điều đọng lại không chỉ là các sự kiện cách mạng. Đó còn là tình cảm của nhân dân Thái Lan đối với những người yêu nước Việt Nam. Trong các câu chuyện được ghi lại, có một chi tiết đáng nhớ: khi một nhà cách mạng Việt Nam tên Tú Hứa bị mật thám Pháp truy lùng, chính quyền địa phương Xiêm đã khéo léo bảo vệ ông bằng cách đưa nhiều cụ già có ngoại hình tương tự đến trước mật thám, khiến chúng không thể nhận diện ai là người cần bắt. Câu chuyện ấy phản ánh sự cảm thông và giúp đỡ của người dân, chính quyền sở tại đối với những người Việt Nam hoạt động yêu nước trong hoàn cảnh hiểm nguy.

Gần một thế kỷ đã trôi qua kể từ những ngày Thầu Chín đi bộ trên những con đường vùng Đông Bắc Thái Lan, nhưng di sản ấy vẫn còn nguyên giá trị. Nhiều địa danh gắn với hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Thái Lan ngày nay đã trở thành điểm đến lịch sử, văn hóa, nơi kiều bào và bạn bè Thái Lan tưởng nhớ một con người đã dành trọn đời cho độc lập dân tộc và tình hữu nghị giữa các dân tộc.

Trong bối cảnh sau chuyến thăm chính thức Vương quốc Thái Lan của Tổng Bí thư Tô Lâm, việc nhắc lại những năm tháng Hồ Chí Minh hoạt động tại Thái Lan càng có ý nghĩa thời sự. Quan hệ Việt Nam- Thái Lan hôm nay đang phát triển trên nhiều lĩnh vực, từ chính trị, quốc phòng, an ninh đến kinh tế, thương mại, đầu tư, giáo dục, văn hóa, du lịch, giao lưu nhân dân và hợp tác trong các cơ chế khu vực. Hai nước cùng là thành viên ASEAN, cùng chia sẻ lợi ích trong duy trì hòa bình, ổn định, phát triển bền vững và kết nối tiểu vùng Mekong.

Để quan hệ song phương phát triển bền vững, nền tảng lịch sử và sự gắn bó nhân dân luôn có vai trò không thể thay thế. Chính lịch sử tạo ra chiều sâu, chính ký ức chung tạo ra sự tin cậy. Những câu chuyện như Thầu Chín ở Udon Thani, Sakon Nakhon, Nong Khai làm cho quan hệ Việt Nam -Thái Lan không chỉ là quan hệ giữa hai nhà nước, mà còn là quan hệ giữa hai dân tộc từng có những điểm gặp gỡ trong quá khứ và đang cùng hướng tới tương lai.

Dấu chân Nguyễn Ái Quốc trên đất Thái Lan vì thế không thuộc riêng về quá khứ. Đó là một phần của hiện tại và tương lai quan hệ Việt Nam- Thái Lan. Sau chuyến thăm của Tổng Bí thư Tô Lâm, khi hai nước tiếp tục mở ra những định hướng hợp tác mới, việc nhìn lại hành trình của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Thái Lan giúp chúng ta hiểu rằng quan hệ Việt Nam – Thái Lan hôm nay có một nền móng bền chắc từ lịch sử. Từ Thầu Chín năm xưa đến quan hệ đối tác hôm nay là một hành trình dài, nhưng mạch nguồn vẫn liền lạc, tiếp tục được các thế hệ lãnh đạo và nhân dân hai nước gìn giữ, vun đắp trong thời đại mới.

NGỌC NGUYÊN

Xem thêm: