YẾU TỐ "THIÊN THỜI, ĐỊA LỢI VÀ NHÂN HOÀ" TRONG XÂY DỰNG CĂN CỨ ĐỊA CÁCH MẠNG TẠI CAO BẰNG

Trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, việc lựa chọn và xây dựng căn cứ địa cách mạng luôn đóng vai trò then chốt, quyết định sự tồn vong và thắng lợi của các phong trào giải phóng dân tộc. Đặc biệt, vào đầu năm 1941, khi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc (Chủ tịch Hồ Chí Minh) trở về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam, việc xác định một địa điểm chiến lược để xây dựng căn cứ địa cách mạng đầu tiên là vô cùng quan trọng. Trong bối cảnh thời cuộc biến động, với tầm nhìn chiến lược thiên tài, Người đã lựa chọn Cao Bằng – một tỉnh miền núi biên giới, làm nơi đặt nền móng cho sự nghiệp cách mạng sau này. Sự lựa chọn này không phải là ngẫu nhiên mà dựa trên sự cân nhắc kỹ lưỡng các yếu tố “thiên thời, địa lợi, nhân hòa”, trong đó, “nhân hòa” được xem là yếu tố quan trọng nhất. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích vai trò và sự kết hợp của ba yếu tố này trong việc xây dựng nên căn cứ địa cách mạng.

Trước hết là về “thiên thời”: Sau 30 năm ra đi tìm đường cứu nước Nguyễn Ái Quốc đã đến với Chủ nghĩa Mác – Lê nin, tìm thấy con đường cách mạng giải phóng dân tộc cùng với những chuyển biến dồn dập của cuộc chiến tranh thế giới thứ 2 đã có những tác động mạnh mẽ đến tình hình thế giới và tình hình Đông Dương. Ngày 22/6/1940, nước Pháp buộc phải ký Hiệp định đình chiến, đầu hàng phát xít Đức vô điều kiện. Tin đó đến với Nguyễn Ái Quốc khi đang hoạt động ở Côn Minh – Trung Quốc. Người họp Ban cán sự Đảng ở nước ngoài và nhận định: “Ta phải tìm mọi cách về nước ngay để tranh thủ thời cơ. Chậm trễ lúc này là có tội với cách mạng”. Trong lúc lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chuẩn bị về nước, thì tình hình Đông Dương có chuyển biến lớn: thực dân Pháp từng bước đầu hàng phát xít Nhật, mở cửa cho quân Nhật vào chiếm đóng Đông Dương. Trước những chuyển biến quốc tế có lợi đó. Cuối năm 1940, sau khi nghe đồng chí Hoàng Văn Thụ – Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng báo cáo tình hình trong nước, Người quyết định trở về Tổ quốc cùng với Trung ương Đảng trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam.

Về “địa lợi”: Cao Bằng là tỉnh miền núi có đường biên giới với Trung Quốc dài hơn 333km, vừa có đường bộ, đường thủy sang Trung Quốc nên rất thuận lợi cho giao thông liên lạc. Từ Cao Bằng còn có các tuyến đường bộ đi xuống Lạng Sơn, Thái Nguyên. Với địa thế hiểm trở, Cao Bằng là địa phương mà thực dân Pháp khó kiểm soát. Từ Cao Bằng khi lực lượng cách mạng phát triển, cơ sở Việt Minh mở rộng có thể nhanh chóng “Đông tiến” xuống Lạng Sơn, “Nam tiến” xuống Thái Nguyên, “Tây tiến” sang Hà Giang, Tuyên Quang… đến các tỉnh vùng Trung du, đồng bằng Bắc Bộ, địa thế tự nhiên hiểm trở, rừng núi chiếm trên 90% với nhiều núi non, rừng rậm sẽ che chở cho các cơ sở cách mạng hoạt động. Về mặt địa thế, địa hình, kinh tế, quân sự, Cao Bằng có đủ điều kiện trở thành một trong những bàn đạp chiến lược đầu tiên của thời kỳ khởi nghĩa vũ trang, giải phóng dân tộc.

Song yếu tố quan trọng nhất là “Cao Bằng có phong trào tốt từ trước”, là nơi sinh sống của nhiều đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Mông, Dao, Kinh, Hoa, Lô Lô… Từ xưa đến nay, các dân tộc luôn đoàn kết, gắn bó với nhau. Con người Cao Bằng vốn giản dị, trung thực, chân thành và chất phác, đã tin ai thì ít thay lòng đổi dạ, nên khi tiếp thu ánh sáng cách mạng của Đảng đã có một niềm tin son sắt vào ngày thắng lợi, vùng đất này có phong trào sớm và có quần chúng nhân dân sẵn sàng đứng lên xây dựng cơ sở, xây dựng căn cứ, bảo vệ, nuôi dưỡng cách mạng. Như ngày 1-4-1930, chi bộ cộng sản đầu tiên ở Cao Bằng và cũng là chi bộ đầu tiên ở vùng Việt Bắc. Đến năm 1935, tại Cao Bằng đã có 10 chi bộ hoạt động ở 5 huyện, trong đó có chi bộ Cốc Cóc (Quảng Uyên) giữ mối liên lạc từ Cao Bằng sang Long Châu (Trung Quốc) – nơi có chi bộ hải ngoại của Đảng Cộng sản Đông Dương. Đến năm 1935, nhiều tổ chức “Cộng sản đoàn”, “Công hội đỏ”, “Nông hội đỏ”, “Hội bản”, “Hội làng”… được thành lập nhiều nơi ở Cao Bằng. Vì vậy, Cao Bằng không những có điều kiện thuận lợi cho việc duy trì, phát triển phong trào cách mạng mà còn có “hàng rào quần chúng” bảo vệ vững chắc.

Trong những năm 1938-1939, Tỉnh ủy Cao Bằng đã chỉ đạo xây dựng căn cứ địa cách mạng ở vùng Lục Khu – Pác Bó (Hà Quảng) gồm các xã vùng biên giới Việt Nam – Trung Quốc, tuyên truyền, vận động đồng bào tham gia “Hội đánh Tây”, “Hội phòng phỉ”…, được quần chúng nhân dân ủng hộ nên đã xây dựng được những cơ sở vững chắc. Căn cứ Lục Khu – Pác Bó tiếp giáp với biên giới vừa là địa bàn hoạt động trọng yếu của Châu ủy Hà Quảng, Tỉnh ủy Cao Bằng, vừa bảo đảm những điều kiện thuận lợi cho việc “đứng chân” của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc.

Như vậy có thể nói trong việc xây dựng căn cứ địa cách mạng, không có yếu tố nào là thừa. Tuy nhiên, lịch sử đã chứng minh rằng, “Nhân hòa” thường giữ vai trò quyết định nhất. Bác Hồ và Đảng ta đã luôn coi trọng việc xây dựng và phát huy sức mạnh của con người, đó là sự đoàn kết toàn dân, là niềm tin vào thắng lợi. Ngay cả khi “thiên thời” chưa thực sự rõ ràng hoặc “địa lợi” còn nhiều khó khăn, thì với sức mạnh của “nhân hòa”, cách mạng vẫn có thể tạo ra hoặc tận dụng tốt nhất cơ hội để xây dựng và phát triển căn cứ địa, như lời dạy “lấy sức ta mà giải phóng cho ta”. Việc xây dựng căn cứ địa cách mạng thành công là minh chứng rõ ràng cho sự kết hợp hài hoà và vai trò của ba yếu tố này, trong đó vai trò của sự lãnh đạo và đoàn kết toàn dân luôn là yếu tố then chốt.

Với nhận định đánh giá và sự lựa chọn đúng đắn đó, ngày 28-1-1941 (tức ngày mồng 2 Tết Tân Tỵ), lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc vượt qua mốc 108 (cũ) biên giới Việt Nam – Trung Quốc, sau đó Người đến Pác Bó, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng để trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Từ đây, Pác Bó – Hà Quảng – Cao Bằng trở thành “đại bản doanh” của căn cứ Việt Bắc, trở thành “chiếc nôi của cách mạng Việt Nam”. Thực tế lịch sử đã chứng minh, Cao Bằng đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ là trung tâm đầu não của phong trào cách mạng của cả nước, “mở ra triển vọng lớn cho cách mạng cả nước”.

Phan Hằng

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.Tỉnh ủy Cao Bằng, Viện Nghiên cứu Chủ nghĩa Mác – Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh: Bác Hồ với nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng (1941-1945), Kỷ yếu Hội thảo khoa học, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy – Sở Khoa học – Công nghệ và Môi trường tỉnh Cao Bằng, xuất bản năm 1995.