XUẤT XỨ 5 ĐIỀU BÁC HỒ DẠY THIẾU NIÊN, NHI ĐỒNG

Nhân dịp kỷ niệm 20 năm ngày thành lập Đội thiếu niên tiền phong Việt Nam (15/5/1941 – 15/5/1961) theo đề nghị của Trung ương Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi mội bức thư cho thiếu niên, nhi đồng. Trong thư, Bác căn dặn: “Các cháu cũng tham gia đấu tranh bằng cách thực hiện mấy điều sau đây:

Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào

Học tập tốt, lao động tốt

Đoàn kết tốt, kỷ luật tốt

Giữ gìn vệ sinh

Thật thà, dũng cảm” [1].

     Thư Bác Hồ gửi thiếu niên, nhi đồng nhân Lễ kỷ niệm 20 năm ngày thành lập Đội thiếu niên Tiền Phong, ngày 15/5/1961. (Nguồn: Bảo tàng Hồ Chí Minh).

Nhưng trong cuốn sổ Giải thưởng Bác Hồ, là loại sổ dành riêng để thưởng cho giáo viên và học sinh có thành tích xuất sắc trong năm học 1964 – 1965, thì 5 điều Bác dạy trên đây được in hoàn chỉnh là:

“Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào

Học tập tốt, lao động tốt

Đoàn kết tốt, kỷ luật tốt

Giữ gìn vệ sinh thật tốt

Khiên tốn, thật thà, dũng cảm”.

     Chữ “thật tốt” và chữ “Khiêm tốn” được bổ sung vào hai câu cuối nên mỗi câu thơ đều có 6 chữ).

     Đồng chí Vũ Kỳ, Thư ký của Chủ tịch Hồ Chí Minh cho biết: Sở dĩ như vậy vì gần đến cuối năm 1965, để chuẩn bị phần thưởng cho giáo viên và học sinh vào cuối năm học, 5 điều Bác dạy thiếu niên, nhi đồng từ năm 1965 trở về trước, 3 câu đầu mỗi câu 6 chữ, 2 câu sau mỗi câu 4 chữ, như vậy không cân đối nên Bác đã bổ sung thêm cho mỗi câu đủ 6 chữ.

     Đặc biệt, ở câu cuối, Bác thêm chữ “Khiêm tốn” vì từ năm 1965 đế quốc Mỹ bắt đầu mở rộng chiến tranh ném bom bắn phá miền Bắc. Nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Mỗi người làm việc bằng hai để đến đáp cho đồng bào miền Nam ruột thịt” [2],  nên xuất hiện ngày càng nhiều gương người tốt, việc tốt ở mọi lứa tuổi. Ở miền Bắc, xuất hiện nhiều gương thiếu nhi dũng cảm cứu người, cứu hàng; ở miền Nam, xuất hiện nhiều gương dũng sĩ diệt Mỹ, nhưng Bác không muốn các em tự kiêu, Bác muốn các em khiêm tốn, đức khiêm tốn sẽ giúp các em tiến bộ mãi. Bác còn đánh giá rất cao đức khiêm tốn ở các em. Bác nói: “Ở nước Mỹ và các nước tư bản, người ta giết nhau chỉ vì đồng bạc giấy. Thế mà ở Việt Nam ta, các cháu bé đã biết sống như thế nào. Có cháu đã bảo mẹ cõng đi tìm chú công an để trả lại của bắt được. Có cháu bé lên 6 tuổi cùng bạn đi chơi, bạn nó xảy chân ngã xuống ao, nếu chạy về gọi người lớn thì bạn chết mất, cháu liền bám vào bụi cỏ bờ ao, nhoai cái chân nhỏ xíu ra, miệng bảo bạn: “Bám vào đây! Bám vào đây!”. Cháu tuy nhỏ tuổi mà đã biết thương bạn như vậy. Thương bạn, thông minh và dũng cảm, cháu lại khiêm tốn nữa, cứu được mạng người mà không khoe khoang. Văn minh chiến thắng bạo tàn. Xã hội ta văn minh hơn xã hội Mỹ từ những việc làm của các cháu bé như vậy” [3].

     5 điều Bác dạy thiếu niên, nhi đồng đã được phổ biến rộng khắp trong các trường học ở Việt Nam từ năm 1961.

     Nghe và làm theo lời dạy của Bác, 64 năm trôi qua, thiếu niên nhi đồng Việt Nam ra sức hăng hái thi đua, tích cực tham gia các phông trào “Thiếu nhi làm nghìn việc tốt”. Những đóng góp nhỏ bé của các em đã góp phần xứng đáng vào sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc và dựng xây đất nước ngày càng đàng hoàng hơn, to đẹp hơn, sánh vai với các cường quốc năm châu như sinh thời Bác Hồ hằng mong muốn.

     Ngày nay, trong sự nghiệp đổi mới, đất nước trong tiến trình hội nhập và phát triển, 5 điều Bác dạy thiếu niên, nhi đồng vẫn luôn là bài học thuộc lòng quý giá để mỗi em thiếu niên, nhi đồng học tập, rèn luyện và làm theo.

 

Chú giải:

[1]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 13, tr.131 – 132. [2]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, tập 14, tr.311. [3]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, tập 15, tr.664.

 

VƯƠNG NGA