Nằm giữa khung cảnh thanh bình của núi Động Tranh, thuộc xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An, nơi an nghỉ vĩnh hằng của bà Hoàng Thị Loan – thân mẫu Chủ tịch Hồ Chí Minh. Khu mộ bà Hoàng Thị Loan không chỉ là địa điểm tâm linh trang nghiêm mà còn là nơi lưu giữ những giá trị lịch sử và văn hoá sâu sắc. Bên cạnh những bậc thang uy nghiêm, những đóa sen đá tinh tế, hay những con số ý nghĩa ẩn chứa trong kiến trúc mộ phần thì còn có sự hiện diện của loài cây, dù không được nhắc đến nhiều như những biểu tượng khác, nhưng loài cây này lại mang trong mình một vẻ đẹp thanh cao, giản dị và ẩn chứa những ý nghĩa sâu sắc, góp phần tô điểm thêm cho không gian linh thiêng này đó là cây Xoan đâu.
Với tên khoa học Melia azedarach, là loài cây thân gỗ quen thuộc, dễ trồng và phát triển mạnh mẽ ở nhiều vùng miền. Cứ mỗi độ xuân về, cây xoan đâu lại khoác lên mình một tấm áo mới rực rỡ. Những chùm hoa màu tím biếc điểm xuyết sắc trắng tinh khôi bung nở rộ, lan tỏa một vẻ đẹp dịu dàng, thanh thoát. Hương thơm dịu nhẹ của hoa xoan đâu, tuy không nồng nàn như hoa ngọc lan, nhưng lại mang một nét quyến rũ rất riêng, hòa quyện với mùi nhựa thông đặc trưng của rừng núi, tạo nên một bầu không khí hết sức trong lành và thanh tịnh. Mỗi ngày hàng chục đoàn khách hành hương về thăm viếng khu mộ Bà ai ai cũng phải ngước nhìn, nhiều người còn ghé lại chụp những tấm hình lưu lại để làm kỷ niệm. Nhưng cũng đồng thời vừa để nghỉ chân, thư thái trò chuyện vừa để cảm nhận không gian yên bình nơi đây.
Ở một góc độ nào đó, cây xoan đâu nơi đây còn là biểu tượng đặc trưng cho hồn cốt của người Việt, là điểm nhấn của khu mộ bà Hoàng Thị Loan. Đứng dưới cây Xoan đâu nhiều người đã đặt ra câu hỏi như là: ai đã trồng cây xoan đâu ở đây, trồng từ khi nào và vì sao lại trồng cây xoan đâu mà không phải là loài cây khác…? Thực tế cây xoan đâu ở đây không ai trồng cả mà theo người dân địa phương kể lại rằng, cây Xoan bên mộ bà Hoàng Thị Loan tự mọc lên sau khi công trình được xây dựng năm 1985. Trong quá trình trùng tu, bảo tồn và tôn tạo khu mộ Bà năm 2010, cây xoan đã bị lấp thêm mấy phân đất ở phần gốc, chính vì thế mà cây xoan ở đây chúng ta thấy phần gốc không cao như các cây xoan khác. Và ở đây là cây xoan chứ không phải loài cây khác, theo như lời giải thích của nhiều người thì phải chăng xoan đâu là loại gỗ được dùng để làm khung cửi dệt vải, một vật dụng gắn bó suốt cuộc đời khi còn sống của bà Hoàng Thị Loan, đến khi Người mất thì xoan đâu lại mọc lên bên mộ như để làm bạn chuyện trò, để che mưa che nắng, bao bọc bảo vệ cho Bà – người nằm dưới mộ? Mặc cho sự khắc nghiệt của thời tiết, quá trình tu bổ, tôn tạo, cải tạo cảnh quan…cây xoan đâu ở đây đã nhiều lần tưởng chừng như không sống nổi. Nó đã bị sâu đục thân, héo lá gãy cành, đặc biệt là gần đây nhất khi cơn bão số 5 và số 10 vừa đi qua hàng trăm cây thông và các loài cây khác bị bật gốc gãy ngọn.. nhưng cây Xoan đâu vẫn uy nghi đứng vững như thể được thần linh nâng đỡ, bao bọc và bảo vệ. Chính sức sống dẻo dai không khuất phục trước thời tiết khắc nghiệt, giữa cuồng phong bão táp đó đã làm cho khu mộ bà Hoàng Thị Loan trở nên linh thiêng hơn, toả sáng hơn. Cây Xoan đứng đó như những người bạn đồng hành lặng lẽ, chứng kiến những đoàn người hành hương về thăm viếng mang theo những nén hương thơm và lòng thành kính, chứng kiến những giọt nước mắt rơi, những lời khấn nguyện chân thành và đã lắng nghe những câu chuyện được kể lại từ thế hệ này đến thế hệ khác về sự hy sinh của người mẹ, về tình cảm sâu nặng mà ba người con giành cho mẹ…đồng thời cũng chứng kiến sự thay đổi của thời gian, sự phát triển của quê hương và ghi lại trong lòng mỗi người con đất Việt những bài học sâu sắc về lòng biết ơn và sự hiếu thảo.
Viếng thăm khu mộ Bà Hoàng Thị Loan chúng ta không chỉ đến để tưởng nhớ công ơn sinh thành của người mẹ vĩ đại mà còn để suy ngẫm về những giá trị đạo đức truyền thống. Cây xoan đâu bên mộ dù thầm lặng nhưng vẫn là những nhân chứng sống động nhắc nhở chúng ta về đạo lý “uống nước nhớ nguồn” . Nếu có dịp đến thăm khu mộ bà Hoàng Thị Loan, hãy dành một chút thời gian để dừng chân dưới bóng cây xoan đâu, để cảm nhận không khí trang nghiêm và lắng nghe những câu chuyện lịch sử, văn hóa được kể lại qua từng tán lá, từng cánh hoa. Đó sẽ là một trải nghiệm ý nghĩa, giúp bạn thêm hiểu và trân trọng những giá trị văn hóa, lịch sử của quê hương.
Phan Hằng
