DI SẢN HỒ CHÍ MINH – NỀN TẢNG QUAN HỆ HỮU NGHỊ VIỆT NAM

Chủ tịch Hồ Chí Minh và đồng chí Cayxỏn Phômvihản, Chủ tịch nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, ngày 8/2/1966.

Trong lịch sử quan hệ quốc tế hiện đại, quan hệ Việt Nam – Lào là một mối quan hệ đặc biệt được xây dựng trên nền tảng của lý tưởng cách mạng, tình cảm thủy chung và sự hy sinh vì độc lập, tự do của hai dân tộc. Trải qua hơn chín thập niên đồng hành trong đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, hai nước đã vun đắp nên mối quan hệ “hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện” – tài sản vô giá của hai Đảng, hai Nhà nước và nhân dân hai nước.

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đặt nền móng tư tưởng cho mối quan hệ đặc biệt ấy. Với tầm nhìn chiến lược và tư duy đối ngoại sâu sắc, Người luôn khẳng định sự gắn bó giữa cách mạng Việt Nam và cách mạng Lào trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, bình đẳng, đoàn kết và giúp đỡ lẫn nhau. Những quan điểm đó không chỉ có ý nghĩa trong thời kỳ đấu tranh giành độc lập dân tộc mà còn trở thành định hướng quan trọng cho quan hệ Việt Nam – Lào trong thời kỳ hòa bình, hợp tác và phát triển.

Giao lưu hữu nghị Quốc phòng biên giới Việt Nam – Lào lần thứ III là dịp để tiếp tục khẳng định giá trị trường tồn trong tư tưởng Hồ Chí Minh về tình đoàn kết giữa hai dân tộc. Đối với Khu Di tích Quốc gia đặc biệt Kim Liên – quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh, sự kiện càng có ý nghĩa sâu sắc, bởi chính từ vùng đất giàu truyền thống văn hóa, yêu nước và nghĩa tình này đã góp phần hình thành những giá trị nhân văn, hun đúc nên tư tưởng đoàn kết quốc tế của Người.

Từ Kim Liên hôm nay nhìn lại hành trình phát triển của quan hệ Việt Nam – Lào có thể thấy rõ sức sống của một di sản tinh thần: bắt nguồn từ những giá trị truyền thống của dân tộc Việt Nam, được Chủ tịch Hồ Chí Minh nâng lên thành tư tưởng mang tầm thời đại và tiếp tục được các thế hệ hôm nay gìn giữ, phát huy.

1. Kim Liên – cội nguồn tư tưởng đoàn kết quốc tế Hồ Chí Minh

Mỗi tư tưởng lớn đều được hình thành từ những giá trị văn hóa, truyền thống và môi trường sống đã góp phần tạo nên nhân cách con người. Đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, Kim Liên không chỉ là quê hương sinh thành mà còn là chiếc nôi nuôi dưỡng lòng yêu nước, tình thương con người và tinh thần cộng đồng – những yếu tố quan trọng hình thành nên tư tưởng đoàn kết quốc tế của Người.

Sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước, lớn lên trên mảnh đất Nam Đàn – vùng quê giàu truyền thống hiếu học, nghĩa tình và cách mạng của xứ Nghệ, Nguyễn Sinh Cung sớm được tiếp nhận những giá trị tốt đẹp từ quê hương và gia đình. Đó là đạo lý yêu nước, thương dân, tinh thần vượt khó, ý thức trách nhiệm với cộng đồng và khát vọng tìm kiếm con đường giải phóng dân tộc.

Từ ảnh hưởng của thân phụ Nguyễn Sinh Sắc – một nhà nho yêu nước, giàu tinh thần trách nhiệm với nhân dân; thân mẫu Hoàng Thị Loan – người phụ nữ nhân hậu, giàu đức hy sinh; cùng truyền thống văn hóa quê hương, Hồ Chí Minh đã sớm hình thành quan niệm sâu sắc: độc lập dân tộc phải gắn liền với quyền sống, quyền tự do và hạnh phúc của nhân dân.

Chính những giá trị được hun đúc từ quê hương đã trở thành cơ sở để Người phát triển tư tưởng đoàn kết quốc tế. Trong hành trình tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh nhận thức rõ rằng sự nghiệp giải phóng của mỗi dân tộc luôn gắn bó với phong trào đấu tranh chung vì hòa bình, độc lập dân tộc và tiến bộ xã hội trên thế giới. Đoàn kết quốc tế, vì vậy, không chỉ là yêu cầu khách quan của cách mạng mà còn là biểu hiện của tinh thần nhân văn, sự đồng cảm giữa các dân tộc cùng chung khát vọng tự do.

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, quan hệ Việt Nam – Lào giữ vị trí đặc biệt. Người nhận thức sâu sắc sự gắn bó giữa hai dân tộc không chỉ bắt nguồn từ vị trí địa lý liền kề mà còn được vun đắp bởi những điểm tương đồng về lịch sử, văn hóa và quá trình đấu tranh chống áp bức, giành quyền tự quyết.

Trên cơ sở đó, Hồ Chí Minh chủ trương xây dựng quan hệ Việt Nam – Lào trên tinh thần bình đẳng, tôn trọng độc lập, chủ quyền và lợi ích chính đáng của mỗi nước. Sự đoàn kết giữa hai dân tộc không phải là mối quan hệ mang tính thời điểm mà là sự gắn bó lâu dài, được xây dựng bằng niềm tin, trách nhiệm và tình cảm chân thành.

Tư tưởng ấy được Người khái quát sâu sắc qua hai câu thơ:

“Việt – Lào hai nước chúng ta,

Tình sâu hơn nước Hồng Hà, Cửu Long.” [1]

Hai câu thơ giản dị nhưng chứa đựng ý nghĩa sâu sắc về một mối quan hệ được vun đắp bằng sự thủy chung, đồng cam cộng khổ và cùng chung lý tưởng cách mạng. Hình ảnh “Hồng Hà, Cửu Long” trở thành biểu tượng cho dòng chảy bền bỉ của tình hữu nghị, gắn bó giữa hai dân tộc.

Không chỉ khẳng định ý nghĩa của tình đoàn kết, Hồ Chí Minh còn chỉ rõ phương pháp xây dựng mối quan hệ giữa hai nước. Người căn dặn cán bộ Việt Nam làm nhiệm vụ quốc tế phải tôn trọng phong tục, tập quán của nhân dân Lào, tránh tư tưởng dân tộc lớn, luôn giúp đỡ nước bạn với tinh thần chân thành và bình đẳng. Quan điểm “Giúp bạn là tự giúp mình” thể hiện tinh thần quốc tế trong sáng và trách nhiệm của cách mạng Việt Nam đối với cách mạng Lào.

Từ những giá trị được hun đúc tại Kim Liên, Hồ Chí Minh đã phát triển thành tư tưởng đoàn kết quốc tế có giá trị lâu dài. Những tư tưởng ấy không chỉ góp phần định hướng cho cách mạng Việt Nam mà còn đặt nền móng quan trọng cho mối quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt Nam – Lào.

2. Tư tưởng Hồ Chí Minh – nền tảng quan hệ Việt Nam – Lào hôm nay

Di sản Hồ Chí Minh về tình đoàn kết Việt Nam – Lào không chỉ thuộc về quá khứ mà tiếp tục được kế thừa, phát huy trong đời sống chính trị, đối ngoại, quốc phòng, an ninh và giao lưu nhân dân giữa hai nước. Giá trị bền vững trong tư tưởng của Người nằm ở những nguyên tắc căn bản: tôn trọng độc lập, chủ quyền, bình đẳng, hợp tác cùng có lợi và chân thành giúp đỡ lẫn nhau.

Đối với Lào, Hồ Chí Minh luôn dành tình cảm đặc biệt và xác định sự đoàn kết giữa hai dân tộc là yêu cầu khách quan của sự nghiệp cách mạng. Người nhận thức sâu sắc rằng cách mạng Việt Nam và cách mạng Lào có mối quan hệ gắn bó mật thiết; thắng lợi của mỗi nước có ý nghĩa quan trọng đối với sự nghiệp chung của nhân dân hai dân tộc. Vì vậy, giúp đỡ cách mạng Lào cũng chính là góp phần bảo vệ lợi ích lâu dài của cách mạng Việt Nam.

Kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn xác định củng cố, phát triển quan hệ “hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện” Việt Nam – Lào là một trong những ưu tiên quan trọng trong đường lối đối ngoại. Mối quan hệ ấy không ngừng được vun đắp trên các lĩnh vực chính trị, quốc phòng, an ninh, kinh tế, văn hóa, giáo dục và giao lưu nhân dân.

Trong đó, hợp tác quốc phòng, an ninh tiếp tục là một trụ cột quan trọng, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để hai nước phát triển. Biên giới Việt Nam – Lào không chỉ là đường phân định lãnh thổ mà còn là biểu tượng của tình đoàn kết, hữu nghị và sự gắn bó lâu đời giữa nhân dân hai nước. Những năm qua, lực lượng chức năng hai bên thường xuyên phối hợp quản lý, bảo vệ biên giới, đấu tranh phòng, chống tội phạm, tổ chức tuần tra chung, hỗ trợ phát triển kinh tế – xã hội khu vực biên giới, góp phần xây dựng tuyến biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển.

Trong bối cảnh đó, Giao lưu hữu nghị Quốc phòng biên giới Việt Nam – Lào lần thứ III có ý nghĩa thiết thực trong việc cụ thể hóa tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết giữa hai dân tộc. Thông qua các hoạt động giao lưu, trao đổi kinh nghiệm, kết nghĩa cụm dân cư, khám bệnh, hỗ trợ an sinh xã hội và giao lưu văn hóa, chương trình góp phần tăng cường sự gắn bó giữa lực lượng bảo vệ biên giới và nhân dân hai nước, làm sâu sắc hơn tình cảm hữu nghị truyền thống.

Bên cạnh hợp tác quốc phòng, các lĩnh vực giáo dục, văn hóa và đối ngoại nhân dân cũng giữ vai trò quan trọng trong việc củng cố nền tảng xã hội của quan hệ Việt Nam – Lào. Việc đào tạo nguồn nhân lực, trao đổi lưu học sinh, giao lưu thanh niên, hợp tác giữa các địa phương, nhất là các tỉnh biên giới, đã góp phần tăng cường sự hiểu biết, tin cậy và gắn bó giữa nhân dân hai nước; tiếp tục nối dài những giá trị mà Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các thế hệ lãnh đạo hai Đảng, hai Nhà nước đã dày công vun đắp.

Chủ tịch Cayxỏn Phômvihản từng khẳng định: “Núi có thể mòn, sông có thể cạn, song tình nghĩa Lào – Việt Nam sẽ mãi mãi vững bền hơn núi, hơn sông” [3]. Lời khẳng định ấy cùng với tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tình đoàn kết Việt Nam – Lào đã trở thành biểu tượng cho một mối quan hệ đặc biệt, được xây dựng không chỉ bằng lợi ích chiến lược mà còn bằng tình cảm thủy chung giữa hai dân tộc.

Ngày nay, trong bối cảnh thế giới và khu vực có nhiều biến động, những giá trị trong tư tưởng Hồ Chí Minh tiếp tục là nền tảng tinh thần quan trọng để Việt Nam và Lào củng cố lòng tin chính trị, mở rộng hợp tác toàn diện, cùng hướng tới mục tiêu hòa bình, ổn định và phát triển bền vững.

3. Kim Liên – nơi lan tỏa giá trị hữu nghị Việt Nam – Lào

Nếu tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tinh thần của quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt Nam – Lào thì bảo tồn, phát huy giá trị di sản của Người chính là phương thức để những giá trị ấy tiếp tục lan tỏa trong đời sống hôm nay. Với ý nghĩa đó, Khu Di tích Quốc gia đặc biệt Kim Liên không chỉ là nơi lưu giữ những dấu tích gắn với cuộc đời, sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh mà còn là không gian văn hóa giáo dục truyền thống, góp phần vun đắp tình đoàn kết, hữu nghị giữa nhân dân hai nước.

Trong nhiều năm qua, Khu Di tích Kim Liên đã trở thành điểm đến của đồng bào trong nước và bạn bè quốc tế. Nhiều đoàn đại biểu Đảng, Nhà nước, cán bộ, chiến sĩ và nhân dân Lào đã đến dâng hương, tham quan, tìm hiểu về quê hương, gia đình và cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh. Những chuyến thăm ấy không chỉ thể hiện tình cảm kính trọng đối với vị lãnh tụ của nhân dân Việt Nam mà còn góp phần tăng cường sự hiểu biết, gắn bó giữa nhân dân hai nước.

Từ không gian văn hóa Làng Sen, Hoàng Trù, những câu chuyện về tuổi thơ, nhân cách và cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục được giới thiệu, trở thành cầu nối lan tỏa các giá trị về lòng yêu nước, tinh thần nhân ái, đoàn kết và trách nhiệm quốc tế.

Phát huy vai trò của một địa chỉ đỏ trong giáo dục truyền thống, Khu Di tích Kim Liên không ngừng đổi mới nội dung, phương thức hoạt động; đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, tổ chức trưng bày chuyên đề, triển lãm, chương trình giáo dục di sản và ứng dụng công nghệ số trong giới thiệu tư liệu, hiện vật. Việc số hóa tài liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu, ứng dụng mã QR, thuyết minh đa phương tiện đã góp phần mở rộng khả năng tiếp cận di sản Hồ Chí Minh, đặc biệt đối với thế hệ trẻ.

Cùng với công tác bảo tồn, các hoạt động tham quan học tập, trải nghiệm, nói chuyện chuyên đề, tìm hiểu về cuộc đời và tư tưởng Hồ Chí Minh được triển khai thường xuyên, góp phần bồi dưỡng nhận thức, trách nhiệm của thế hệ hôm nay trong việc gìn giữ và phát huy tình đoàn kết hữu nghị Việt Nam – Lào.

Nhân dịp Giao lưu hữu nghị Quốc phòng biên giới Việt Nam – Lào lần thứ III, vai trò của Khu Di tích Quốc gia đặc biệt Kim Liên càng được khẳng định trong việc phát huy giá trị di sản Hồ Chí Minh thông qua các hoạt động nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục và đối ngoại văn hóa. Từ quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh, những giá trị về hòa bình, hữu nghị, đoàn kết và hợp tác tiếp tục được lan tỏa, góp phần củng cố nền tảng tinh thần cho quan hệ Việt Nam – Lào trong thời đại mới.

Kết luận

Quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện Việt Nam – Lào là kết quả của một quá trình lịch sử lâu dài, được vun đắp bằng lý tưởng cách mạng, sự hy sinh và tình cảm thủy chung của nhiều thế hệ. Trong hành trình đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đặt nền móng, định hướng và để lại di sản tư tưởng quý báu về đoàn kết quốc tế, trở thành nền tảng quan trọng cho quan hệ giữa hai dân tộc.

Từ quê hương Kim Liên – nơi hun đúc những giá trị yêu nước, nghĩa tình và tinh thần cộng đồng, tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết, hữu nghị đã được phát triển thành giá trị có ý nghĩa thời đại, tiếp tục được kế thừa và phát huy trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc của Việt Nam và Lào.

Bảo tồn và phát huy di sản Hồ Chí Minh không chỉ là gìn giữ những giá trị lịch sử mà còn là trách nhiệm lan tỏa tinh thần hòa bình, hữu nghị và hợp tác giữa các dân tộc. Đó chính là cơ sở để hai nước tiếp tục vun đắp mối quan hệ Việt Nam – Lào “mãi mãi xanh tươi, đời đời bền vững”, vì lợi ích của nhân dân hai nước và vì hòa bình, ổn định, phát triển trong khu vực.

Chú thích:

[1]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia – Sự Thật, Hà Nội, 2011, tập 14, tr.55 [2]. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội, 2021, tập I. [3]. Ban Chỉ đạo biên soạn lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam – Lào, Lào – Việt Nam: Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam – Lào, Lào – Việt Nam (1930–2007), Nxb. Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội, 2011.

VƯƠNG NGA