KHU DI TÍCH KIM LIÊN – HÀNH TRÌNH KIẾN TẠO KHÔNG GIAN DI SẢN SỐ

     Trong những năm gần đây, chuyển đổi số không còn là khái niệm xa vời mà đã dần trở thành một phần quen thuộc trong đời sống. Với lĩnh vực văn hóa di sản, công nghệ đang mở ra một cách tiếp cận mới: không thay thế giá trị truyền thống, mà giúp những giá trị ấy được lưu giữ tốt hơn và đến gần hơn với công chúng. Tại Khu di tích Kim Liên – nơi lưu giữ những những kỷ vật vô giá về quê hương, gia đình, tuổi thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minh, quá trình này đang diễn ra một cách bài bản, sinh động, thận trọng nhưng cũng rất rõ nét.

     Sau gần 70 năm bảo tồn và phát huy giá trị, Khu di tích Kim Liên hiện đang lưu giữ một khối lượng lớn tài liệu và hiện vật quý. Tuy nhiên, theo thời gian, việc bảo quản bằng phương pháp truyền thống gặp không ít khó khăn, trong khi nhu cầu tìm hiểu của du khách ngày càng đa dạng. Trong bối cảnh đó, công nghệ số được lựa chọn như một công cụ hỗ trợ hiệu quả, giúp “giữ gìn cái gốc” đồng thời “mở rộng cách tiếp cận”.

Một trong những bước đi quan trọng là công tác số hóa. Hơn 10.000 tư liệu, hình ảnh và hiện vật đã được chuyển thành dữ liệu số, lưu trữ có hệ thống. Nói một cách dễ hiểu, thay vì chỉ tồn tại dưới dạng vật lý dễ bị ảnh hưởng bởi thời gian, các giá trị này đã có thêm một “phiên bản số” để lưu giữ lâu dài, dễ dàng tra cứu và chia sẻ khi cần thiết.

     Điểm đáng chú ý là công nghệ không chỉ dừng lại ở phía sau hậu trường lưu trữ, mà đã hiện diện trực tiếp trong không gian trải nghiệm của du khách. Tại các điểm như Nhà trưng bày bổ sung ở Cụm di tích Làng Sen hay Khu mộ Bà Hoàng Thị Loan, hệ thống màn hình cảm ứng tích hợp công nghệ thực tế ảo (VR 360) và thực tế tăng cường (AR) mang đến cách tiếp cận hoàn toàn mới. Người xem không chỉ “nhìn” mà còn có thể “chạm” và “khám phá” di sản theo cách của riêng mình: quan sát đa chiều, lựa chọn nội dung và hành trình tham quan một cách linh hoạt. Đặc biệt, hình thức này còn mở rộng cơ hội tiếp cận cho người cao tuổi, thương bệnh binh hay những người gặp khó khăn trong di chuyển.

     Song song với đó, hệ thống thuyết minh tự động thông qua mã QR và ứng dụng (app) “Di tích Kim Liên” trên thiết bị thông minh cũng đang từng bước thay đổi trải nghiệm tham quan. Chỉ với một chiếc điện thoại, du khách có thể dễ dàng tra cứu thông tin, nghe thuyết minh đa phương tiện, lựa chọn ngôn ngữ phù hợp, định vị lộ trình và thậm chí tương tác với trợ lý ảo. Đây không chỉ là một tiện ích công nghệ, mà còn thể hiện sự chuyển mình rõ nét từ cách phục vụ truyền thống sang mô hình trải nghiệm chủ động, một trong những tiêu chí quan trọng của du lịch thông minh hiện nay.

     Đặc biệt, một trong những trải nghiệm gây ấn tượng mạnh mẽ với du khách chính là kính thực tế ảo (VR). Không còn bị giới hạn trong không gian vật lý, người xem có thể “bước vào” thế giới số, nơi toàn cảnh Khu di tích Kim Liên cùng nhiều di tích gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh trên khắp cả nước được tái hiện sống động bằng công nghệ 3D 360 độ. Từng không gian, từng chi tiết hiện lên chân thực, kết hợp với âm thanh sống động và khả năng tương tác, mang lại cảm giác như đang trực tiếp hiện diện trong dòng chảy lịch sử. Đó không chỉ là một trải nghiệm công nghệ, mà còn là một hành trình cảm xúc, nơi quá khứ được “đánh thức” theo một cách gần gũi và sâu sắc hơn.

     Việc đồng bộ nhiều giải pháp công nghệ như số hóa dữ liệu độ phân giải cao, VR, AR, hệ thống QR kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI)… đang từng bước hình thành một hệ sinh thái di sản số tại Khu di tích Kim Liên. Mỗi công nghệ đảm nhận một vai trò riêng, nhưng khi kết hợp lại đã tạo nên một trải nghiệm toàn diện, từ lưu trữ, trưng bày đến tương tác và lan tỏa.

     Bên cạnh đó, việc triển khai hệ thống dịch thuật thông minh LocaAI cũng là một điểm nhấn đáng ghi nhận. Công nghệ này cho phép chuyển đổi ngôn ngữ theo thời gian thực, hỗ trợ hiệu quả cho công tác thuyết minh, làm lễ tưởng niệm và góp phần nâng cao trải nghiệm của du khách quốc tế. Qua đó, hình ảnh Khu di tích Kim Liên không chỉ được lan tỏa trong nước mà còn từng bước vươn ra thế giới.

     Dẫu vậy, hành trình chuyển đổi số tại Khu di tích Kim Liên vẫn còn không ít thách thức: từ hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ, nguồn nhân lực chuyên sâu còn hạn chế, đến bài toán kinh phí đầu tư dài hạn. Việc liên thông, chia sẻ và khai thác dữ liệu ở quy mô lớn cũng cần tiếp tục được hoàn thiện.

     Tuy nhiên, vượt lên trên những khó khăn đó, có thể thấy rõ một hướng đi đang dần hình thành. Chuyển đổi số tại Khu di tích Kim Liên không chỉ là việc “đưa công nghệ vào di tích”, mà là quá trình kiến tạo một không gian di sản số, nơi công nghệ trở thành cầu nối đưa lịch sử đến gần hơn với con người hôm nay. Từ một không gian mang đậm giá trị truyền thống, Kim Liên đang từng bước chuyển mình, hướng tới mô hình di tích thông minh, góp phần lan tỏa những giá trị về tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh cũng như những giá trị về văn hóa – lịch sử bền vững trong thời đại số.

                                                                             PHAN QUÝ