HỒ TÙNG MẬU – NGƯỜI HỌC TRÒ XUẤT SẮC CỦA NGUYỄN ÁI QUỐC

Đồng chí Hồ Tùng Mậu 

     Lịch sử cách mạng Việt Nam đầu thế kỷ XX là lịch sử của hành trình tìm kiếm con đường cứu nước đúng đắn và quá trình chuẩn bị những điều kiện cần thiết để dân tộc bước vào một thời đại mới dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong tiến trình ấy, bên cạnh vai trò quyết định của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc còn có sự đóng góp to lớn của lớp cán bộ cách mạng tiền bối được Người trực tiếp giáo dục, rèn luyện và dìu dắt.

     Trong số những học trò xuất sắc của Nguyễn Ái Quốc, đồng chí Hồ Tùng Mậu là một gương mặt tiêu biểu. Đồng chí không chỉ là người chiến sĩ cộng sản kiên trung, nhà hoạt động cách mạng tiền bối của Đảng mà còn là người cộng sự gần gũi, tin cậy của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong những năm tháng chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam.

     Kỷ niệm 130 năm Ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu (15/6/1896 – 15/6/2026) là dịp để nhìn lại cuộc đời và sự nghiệp cách mạng vẻ vang của một người con ưu tú quê hương Nghệ An; đồng thời nhận thức sâu sắc hơn về vai trò của lớp cán bộ tiền bối đã góp phần cùng Nguyễn Ái Quốc chuẩn bị những tiền đề quan trọng cho thắng lợi của cách mạng Việt Nam.

     Người con ưu tú của quê hương Nghệ An

     Đồng chí Hồ Tùng Mậu tên khai sinh là Hồ Bá Cự, sinh ngày 15 tháng 6 năm 1896 tại làng Quỳnh Đôi, phủ Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An (nay thuộc xã Quỳnh Anh, tỉnh Nghệ An). Sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước trên vùng đất nổi tiếng về truyền thống hiếu học và khoa bảng, đồng chí sớm được hun đúc tinh thần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc và khát vọng cống hiến cho quê hương, đất nước.

     Lớn lên trong bối cảnh đất nước chìm trong ách thống trị của thực dân Pháp, chứng kiến cuộc sống cơ cực của nhân dân cùng sự thất bại của nhiều phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX, Hồ Tùng Mậu sớm nhận thức rằng muốn giải phóng dân tộc cần phải tìm được một con đường cách mạng mới phù hợp với yêu cầu của thời đại.

     Mang theo khát vọng ấy, người thanh niên xứ Nghệ đã dấn thân vào con đường hoạt động cách mạng, vượt ra ngoài biên giới quốc gia để tìm kiếm phương hướng cứu nước. Những năm đầu thập niên 1920, đồng chí sang Xiêm (Thái Lan), rồi đến Trung Quốc hoạt động cách mạng.

     Nghệ An là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng, nơi đã sản sinh nhiều nhân vật kiệt xuất của dân tộc, tiêu biểu là Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhiều chiến sĩ cách mạng tiền bối của Đảng.

     Nếu Nguyễn Tất Thành mang theo khát vọng giải phóng dân tộc ra đi tìm đường cứu nước thì Hồ Tùng Mậu cũng sớm lựa chọn con đường đấu tranh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

     Tuy nhiên, thực tiễn lịch sử đầu thế kỷ XX cho thấy lòng yêu nước thôi chưa đủ để giải phóng dân tộc. Sự thất bại của các phong trào yêu nước theo khuynh hướng phong kiến và dân chủ tư sản đã đặt ra yêu cầu phải tìm một con đường cách mạng mới phù hợp với xu thế phát triển của thời đại. Chính trong bối cảnh ấy, việc tiếp cận với tư tưởng cách mạng của Nguyễn Ái Quốc đã giúp Hồ Tùng Mậu tìm thấy lời giải cho con đường cứu nước mà nhiều thế hệ người Việt Nam yêu nước đang trăn trở kiếm tìm.

     Người học trò xuất sắc của Nguyễn Ái Quốc

     Những năm 1924 – 1925 tại Quảng Châu (Trung Quốc), Hồ Tùng Mậu được gặp gỡ, học tập và hoạt động dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Nguyễn Ái Quốc. Đây là bước ngoặt có ý nghĩa quyết định đối với quá trình trưởng thành về tư tưởng và bản lĩnh chính trị của đồng chí.

     Sau khi tiếp cận chủ nghĩa Mác – Lênin và xác định con đường giải phóng dân tộc theo cách mạng vô sản, Nguyễn Ái Quốc đặc biệt chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ cách mạng. Người hiểu rằng một đường lối đúng chỉ có thể trở thành sức mạnh vật chất khi được hiện thực hóa bởi những con người có bản lĩnh chính trị, có năng lực tổ chức và tinh thần hy sinh vì sự nghiệp cách mạng.

     Dưới sự giáo dục và rèn luyện của Nguyễn Ái Quốc, Hồ Tùng Mậu nhanh chóng trưởng thành, trở thành một trong những cán bộ nòng cốt của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Đồng chí được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng trong công tác tuyên truyền, huấn luyện cán bộ và xây dựng tổ chức.

     Nếu Nguyễn Ái Quốc là người tìm ra con đường cứu nước đúng đắn thì Hồ Tùng Mậu là một trong những người đầu tiên kiên định đi theo con đường ấy. Nếu Nguyễn Ái Quốc là người truyền bá ánh sáng của chủ nghĩa Mác – Lênin vào phong trào cách mạng Việt Nam thì Hồ Tùng Mậu là một trong những người tiên phong tiếp nhận, bảo vệ và lan tỏa ánh sáng đó trong thực tiễn cách mạng.

     Lịch sử đã khẳng định sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam là kết quả của quá trình chuẩn bị công phu trên cả ba phương diện: chính trị, tư tưởng và tổ chức. Trong tiến trình ấy, Hồ Tùng Mậu là một trong những cán bộ có nhiều đóng góp nổi bật. Đồng chí tích cực tham gia truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin và đường lối cách mạng giải phóng dân tộc do Nguyễn Ái Quốc xác lập; tham gia đào tạo, bồi dưỡng thanh niên yêu nước; xây dựng các cơ sở của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên; phát triển mạng lưới cách mạng và tạo dựng nền móng cho sự ra đời của các tổ chức cộng sản ở Việt Nam.

     Trong khi Nguyễn Ái Quốc giữ vai trò hoạch định đường lối và định hướng chiến lược thì Hồ Tùng Mậu là một trong những cán bộ tiêu biểu trực tiếp đưa đường lối ấy vào thực tiễn. Đó là những đóng góp quan trọng vào quá trình chuẩn bị cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam vào mùa xuân năm 1930.

Bác Hồ (ngồi đầu tiên, từ phải sang) chụp ảnh cùng một số Ủy viên Trung ương Đảng khóa II (năm 1951) tại Chiêm Hóa, Tuyên Quang. Đồng chí Hồ Tùng Mậu đứng thứ tư, từ phải sang.

     Dấu ấn trong phong trào cách mạng Nghệ Tĩnh

     Là người con của quê hương Nghệ An, Hồ Tùng Mậu luôn dành sự quan tâm sâu sắc đối với phong trào cách mạng ở quê hương. Thông qua hoạt động của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và các tổ chức tiền thân của Đảng, đồng chí đã góp phần truyền bá tư tưởng cách mạng vô sản vào Nghệ An, Hà Tĩnh – vùng đất giàu truyền thống yêu nước và tinh thần đấu tranh cách mạng.

     Nhiều cán bộ cách mạng xuất thân từ Nghệ Tĩnh đã được giác ngộ, bồi dưỡng và trưởng thành từ những tổ chức do Nguyễn Ái Quốc sáng lập và những cán bộ như Hồ Tùng Mậu trực tiếp xây dựng. Đây là một trong những cơ sở quan trọng để phong trào cách mạng ở Nghệ Tĩnh phát triển mạnh mẽ trong những năm 1930 – 1931, đỉnh cao là phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh – cuộc tổng diễn tập đầu tiên của cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng.

     Dù hoạt động ở nhiều địa bàn khác nhau, đồng chí vẫn luôn hướng về quê hương, góp phần đào tạo cán bộ, xây dựng lực lượng cách mạng và làm rạng danh truyền thống yêu nước, cách mạng của xứ Nghệ.

     Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, Hồ Tùng Mậu tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng của Đảng và cách mạng. Trong quá trình hoạt động, đồng chí nhiều lần bị thực dân, đế quốc bắt giam, tù đày nhưng vẫn giữ vững khí tiết của người cộng sản, một lòng trung thành với Đảng, với nhân dân và sự nghiệp giải phóng dân tộc.

     Cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí là tấm gương sáng về lòng trung thành với lý tưởng cộng sản, ý chí kiên cường trước mọi thử thách và tinh thần cống hiến không mệt mỏi cho đất nước. Những phẩm chất ấy đồng thời phản ánh thành công trong công tác đào tạo, rèn luyện cán bộ của Nguyễn Ái Quốc đối với cách mạng Việt Nam.

     Giá trị lịch sử và ý nghĩa hôm nay

     Đối với Khu di tích Quốc gia đặc biệt Kim Liên, việc nghiên cứu và tuyên truyền về đồng chí Hồ Tùng Mậu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí là minh chứng sinh động cho vai trò của lớp cán bộ cách mạng tiền bối được Nguyễn Ái Quốc trực tiếp đào tạo, bồi dưỡng trong quá trình chuẩn bị cho sự ra đời của Đảng và lãnh đạo cách mạng Việt Nam.

     Nhìn lại cuộc đời Hồ Tùng Mậu, chúng ta càng nhận thức sâu sắc hơn một chân lý lịch sử: thắng lợi của cách mạng Việt Nam không chỉ bắt nguồn từ đường lối đúng đắn mà còn từ việc xây dựng được đội ngũ cán bộ trung thành, tận tụy, có bản lĩnh chính trị và năng lực tổ chức thực tiễn.

    130 năm đã trôi qua kể từ ngày đồng chí Hồ Tùng Mậu cất tiếng khóc chào đời, nhưng tên tuổi và sự nghiệp cách mạng của đồng chí vẫn luôn tỏa sáng trong dòng chảy lịch sử dân tộc. Cuộc đời hoạt động cách mạng kiên trung, bền bỉ và đầy cống hiến của đồng chí đã trở thành biểu tượng đẹp của lòng yêu nước, tinh thần cách mạng và sự tận hiến trọn đời cho Đảng, cho Nhân dân. Đối với quê hương Nghệ An hôm nay, đồng chí không chỉ là niềm tự hào của vùng đất địa linh nhân kiệt Quỳnh Đôi mà còn là tấm gương tiêu biểu về ý chí phấn đấu, tinh thần trách nhiệm và lòng trung thành son sắt với lý tưởng cách mạng, tiếp tục truyền cảm hứng cho các thế hệ hôm nay và mai sau trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

     Noi gương đồng chí Hồ Tùng Mậu, các thế hệ hôm nay có thêm động lực để học tập, rèn luyện, phát huy truyền thống quê hương cách mạng, góp phần xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng giàu mạnh, phồn vinh và hạnh phúc.

 

VƯƠNG NGA