CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH – NGƯỜI KHAI SÁNG NỀN BÁO CHÍ CÁCH MẠNG VIỆT NAM

     Báo Thanh niên, Cơ quan tuyên truyền của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, do Nguyễn Ái Quốc sáng lập, xuất bản ở Quảng Châu, Trung Quốc, số đầu tiên ra ngày 21-6-1925.   

     Ngày 21/6/1925, số đầu tiên của Báo Thanh Niên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập và trực tiếp chỉ đạo xuất bản tại Quảng Châu (Trung Quốc) đã chính thức ra đời, đánh dấu sự khai sinh của nền báo chí cách mạng Việt Nam. Từ dấu mốc lịch sử ấy, báo chí cách mạng Việt Nam đã đồng hành cùng dân tộc trong suốt chặng đường đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

     Trải qua 101 năm xây dựng và phát triển, báo chí cách mạng Việt Nam luôn giữ vững vai trò là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và Nhân dân; là diễn đàn tin cậy của xã hội; là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa. Đằng sau hành trình vẻ vang ấy là dấu ấn đặc biệt sâu đậm của Chủ tịch Hồ Chí Minh – người khai sáng, tổ chức, rèn luyện và đặt nền móng cho nền báo chí cách mạng Việt Nam.

     Đối với quê hương Kim Liên – mảnh đất giàu truyền thống văn hóa, hiếu học và yêu nước, nơi đã nuôi dưỡng tâm hồn, hun đúc ý chí và khát vọng cứu nước của người thanh niên Nguyễn Tất Thành, việc nghiên cứu, học tập và lan tỏa di sản báo chí của Người không chỉ là sự tri ân sâu sắc đối với vị lãnh tụ thiên tài mà còn góp phần phát huy những giá trị trường tồn của tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh trong hoạt động báo chí hiện nay.

     Nguyễn Ái Quốc – người mở đường cho báo chí cách mạng Việt Nam

     Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, báo chí Việt Nam đã xuất hiện và từng bước phát triển, song phần lớn chịu sự kiểm soát của chính quyền thực dân hoặc hoạt động phân tán, thiếu một đường lối chính trị rõ ràng.

     Trong bối cảnh dân tộc chìm trong đêm dài nô lệ, yêu cầu cấp thiết đặt ra là phải có một nền báo chí mới, lấy mục tiêu giải phóng dân tộc làm kim chỉ nam, sử dụng ngòi bút như một vũ khí sắc bén để thức tỉnh quần chúng, truyền bá tư tưởng cách mạng và tổ chức lực lượng đấu tranh.

     Từ rất sớm, Nguyễn Ái Quốc đã nhận thức sâu sắc sức mạnh của báo chí đối với sự nghiệp cách mạng. Trong những năm hoạt động ở nước ngoài, Người không chỉ sử dụng báo chí như một công cụ tuyên truyền mà còn trực tiếp tham gia sáng lập, viết bài, biên tập, in ấn và phát hành nhiều tờ báo bằng nhiều thứ tiếng khác nhau.

     Năm 1919, tại Pháp, Nguyễn Ái Quốc bắt đầu cộng tác với nhiều tờ báo tiến bộ như L’Humanité (Nhân đạo), Le Populaire (Dân chúng), La Vie Ouvrière (Đời sống công nhân)… Năm 1922, Người cùng các nhà cách mạng thuộc địa sáng lập Le Paria (Người cùng khổ) – cơ quan ngôn luận của Hội Liên hiệp thuộc địa. Thông qua những bài báo sắc sảo, giàu tính chiến đấu và thấm đẫm tinh thần nhân văn, Nguyễn Ái Quốc đã mạnh mẽ tố cáo bản chất tàn bạo của chủ nghĩa thực dân, đồng thời truyền bá tư tưởng cách mạng vô sản, khơi dậy ý thức đấu tranh của các dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới. Những hoạt động báo chí sôi nổi ấy không chỉ thể hiện tầm nhìn chiến lược của Nguyễn Ái Quốc mà còn là sự chuẩn bị quan trọng về tư tưởng, chính trị và tổ chức cho sự ra đời của nền báo chí cách mạng Việt Nam.

     Ngày 21/6/1925, tại Quảng Châu (Trung Quốc), Nguyễn Ái Quốc sáng lập Báo Thanh Niên – cơ quan ngôn luận của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Đây là dấu mốc lịch sử mở đầu cho dòng báo chí cách mạng Việt Nam. Không chỉ là người sáng lập, Nguyễn Ái Quốc còn trực tiếp viết bài, biên tập, trình bày, in ấn, tổ chức phát hành và đào tạo đội ngũ cán bộ làm báo. Thông qua Báo Thanh Niên, chủ nghĩa Mác – Lênin từng bước được truyền bá vào Việt Nam, góp phần chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam vào năm 1930.

     Hồ Chí Minh – nhà báo cách mạng vĩ đại

     Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn gắn bó mật thiết với báo chí. Theo thống kê, Người đã viết hơn 2.000 bài báo với hơn 170 bút danh khác nhau, đăng tải trên nhiều tờ báo trong nước và quốc tế. Đối với Hồ Chí Minh, làm báo trước hết là làm cách mạng.

     Người khẳng định: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ” [1]. Quan niệm đó đã xác định rõ vị trí, vai trò và trách nhiệm của người làm báo trong sự nghiệp cách mạng. Theo Người, báo chí không đơn thuần là phương tiện truyền tải thông tin mà là một mặt trận; người làm báo là chiến sĩ trên mặt trận ấy. Người căn dặn: “Báo chí của ta thì cần phải phục vụ nhân dân lao động, phục vụ chủ nghĩa xã hội, phục vụ đấu tranh thực hiện thống nhất nước nhà, cho hòa bình thế giới” [2]. Đó vừa là mục tiêu, vừa là phương châm hành động của nền báo chí cách mạng Việt Nam.

     Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, một tác phẩm báo chí có giá trị phải trả lời được những câu hỏi căn bản: viết cho ai, viết để làm gì, viết cái gì và viết như thế nào. Theo Người, báo chí phải xuất phát từ lợi ích của Nhân dân, phản ánh trung thực thực tiễn cuộc sống, cổ vũ cái tốt, phê phán cái xấu; đồng thời phải ngắn gọn, dễ hiểu, thiết thực và có sức thuyết phục. Người nhiều lần nhấn mạnh: “Viết phải thiết thực, nói có sách, mách có chứng” [3].

    Phong cách báo chí Hồ Chí Minh là sự kết hợp hài hòa giữa tính chiến đấu, tính khoa học, tính chân thực và tính nhân văn sâu sắc. Mỗi bài báo của Người đều ngắn gọn, súc tích nhưng giàu sức truyền cảm; lập luận chặt chẽ, ngôn ngữ giản dị mà sâu sắc; phản ánh đúng hơi thở của cuộc sống và hướng tới lợi ích của Nhân dân.

     Không chỉ là người khai sáng nền báo chí cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn là người đặt nền móng cho đạo đức nghề nghiệp của người làm báo. Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Người luôn quan tâm xây dựng đội ngũ những người làm báo vừa “hồng”, vừa “chuyên”, có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn sâu và tinh thần trách nhiệm cao trước Đảng, trước Nhân dân.

     Theo Người, báo chí là một mặt trận, người làm báo là chiến sĩ trên mặt trận ấy. Vì vậy, người làm báo không chỉ cần giỏi về nghiệp vụ mà còn phải thường xuyên tu dưỡng đạo đức cách mạng, giữ vững lập trường chính trị, nâng cao ý thức trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp. Người đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu người làm báo phải gắn bó mật thiết với thực tiễn đời sống, gần dân, hiểu dân, học dân và có trách nhiệm với từng con chữ của mình. Người căn dặn: “Muốn viết báo khá thì cần: Gần gũi dân chúng, cứ ngồi trong phòng giấy mà viết thì không thể viết thiết thực. Ít nhất cũng phải biết một thứ tiếng nước ngoài để xem báo nước ngoài và học kinh nghiệm của người. Khi viết xong một bài, tự mình phải xem lại ba, bốn lần, sửa chữa lại cẩn thận” [4]. Lời dạy của Người đã khái quát những yêu cầu cốt lõi đối với nghề báo. Trước hết, báo chí phải bắt nguồn từ thực tiễn cuộc sống. Người làm báo muốn có tác phẩm chân thực, sinh động và giàu sức thuyết phục thì phải đi cơ sở, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân, phản ánh trung thực hơi thở của cuộc sống.

     Bên cạnh đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đề cao tinh thần học hỏi, tiếp thu tinh hoa báo chí thế giới để không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn và năng lực nghề nghiệp. Theo Người, học tập kinh nghiệm quốc tế không phải để sao chép máy móc mà nhằm tiếp thu những giá trị tiến bộ, vận dụng sáng tạo vào thực tiễn Việt Nam. Đặc biệt, yêu cầu “xem lại ba, bốn lần, sửa chữa lại cẩn thận” thể hiện sự nghiêm túc, trách nhiệm và thái độ tôn trọng bạn đọc của người làm báo. Mỗi thông tin được đăng tải đều có sức lan tỏa và tác động trực tiếp đến nhận thức, tình cảm và hành động của công chúng. Vì vậy, sự cẩn trọng trong từng câu chữ, từng chi tiết không chỉ là yêu cầu nghiệp vụ mà còn là thước đo đạo đức nghề nghiệp của người làm báo.

     Giá trị trường tồn của di sản báo chí Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên số

     Bước vào kỷ nguyên số, báo chí đang đứng trước những cơ hội và thách thức chưa từng có. Sự phát triển mạnh mẽ của internet, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đã làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu, học tập và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí càng trở nên cấp thiết.

     Trước hết, báo chí phải kiên định tôn chỉ, mục đích cách mạng; giữ vững vai trò định hướng dư luận xã hội; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Đồng thời, báo chí phải luôn lấy Nhân dân làm trung tâm, phản ánh trung thực đời sống xã hội, lan tỏa những giá trị tích cực và khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Mỗi người làm báo cần không ngừng học tập, nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và năng lực chuyên môn; chủ động thích ứng với môi trường truyền thông mới nhưng không chạy theo xu hướng giật gân, câu khách hay đánh đổi sự thật vì lượt xem.

     Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ, chớ nói, chớ viết” [5]. Lời dạy ngắn gọn ấy hàm chứa yêu cầu nghiêm ngặt về tinh thần trách nhiệm, tính trung thực và đạo đức nghề nghiệp của người làm báo. Theo Người, mỗi thông tin được công bố không chỉ phản ánh nhận thức và trình độ của người viết mà còn tác động trực tiếp đến nhận thức, tình cảm và hành động của công chúng. Vì vậy, người làm báo phải luôn tôn trọng sự thật khách quan, coi kiểm chứng thông tin là nguyên tắc hàng đầu trong tác nghiệp. “Điều tra”, “nghiên cứu”, “biết rõ” không chỉ là quá trình thu thập thông tin đơn thuần mà còn đòi hỏi người làm báo phải đi sâu vào thực tiễn, lắng nghe nhiều chiều, phân tích kỹ lưỡng bản chất của sự việc, đối chiếu nguồn tin và đánh giá tác động xã hội trước khi công bố. Chỉ khi nắm vững bản chất vấn đề, người làm báo mới có thể phản ánh trung thực hiện thực cuộc sống, định hướng dư luận đúng đắn và tạo dựng niềm tin trong công chúng.

     Trong bối cảnh bùng nổ thông tin và sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội hiện nay, lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh càng trở nên sâu sắc và mang tính thời sự. Áp lực cạnh tranh về tốc độ đưa tin, xu hướng chạy theo lượt tương tác hay hiện tượng lan truyền thông tin thiếu kiểm chứng đang đặt ra những thách thức lớn đối với báo chí chính thống. Điều đó đòi hỏi đội ngũ những người làm báo phải giữ vững bản lĩnh chính trị, nâng cao năng lực thẩm định thông tin, tuyệt đối tuân thủ quy trình nghiệp vụ và đề cao trách nhiệm xã hội, đạo đức nghề nghiệp.

     Đối với cán bộ, viên chức Khu di tích Kim Liên, việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy di sản báo chí Hồ Chí Minh không chỉ góp phần làm sâu sắc thêm giá trị lịch sử, văn hóa của quê hương Bác mà còn lan tỏa những bài học quý báu về trách nhiệm xã hội, đạo đức nghề nghiệp và khát vọng cống hiến. Mỗi hiện vật, tư liệu và câu chuyện về cuộc đời, sự nghiệp báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh được gìn giữ, giới thiệu tới công chúng sẽ góp phần giúp các thế hệ hôm nay và mai sau hiểu rõ hơn về tầm vóc của Người – một nhà báo cách mạng lỗi lạc, người khai sáng, tổ chức, rèn luyện và đặt nền móng cho nền báo chí cách mạng Việt Nam.

     Kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 – 21/6/2026) là dịp để chúng ta tri ân sâu sắc những cống hiến to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với nền báo chí nước nhà; đồng thời khẳng định quyết tâm tiếp tục xây dựng nền báo chí cách mạng Việt Nam chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

     Hơn một thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày số đầu tiên của Báo Thanh Niên ra đời, nhưng những tư tưởng, quan điểm và lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh về báo chí vẫn vẹn nguyên giá trị. Đó không chỉ là kim chỉ nam cho hoạt động báo chí cách mạng mà còn là nguồn cảm hứng để mỗi người làm báo hôm nay tiếp tục giữ vững ngọn lửa nghề nghiệp, phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân, xứng đáng với niềm tin yêu và kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.

Chú thích:

[1]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 13, tr.466. [2]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, tập 12, tr.166 [3]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, tập 8, tr.208 [4]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, tập 6, tr.103 [5]. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, tập 5, tr.346

 

                                                                                        VƯƠNG NGA